Metropol Parasol palttegrond

Sevilla krijgt er als het goed is een dezer maanden of jaren een nieuw iconisch project bij – De ‘Metropol Parasol’. In 2004 schreef de gemeente van Sevilla een wedstrijd uit voor een project om nieuw leven te blazen in het Plaza de la Encarnacion, een plein in het hart van historisch Sevilla. De wedstrijd werd gewonnen door de Duitse architect J. Mayer H. Zijn mixed used ontwerp brengt commercie en cultuur samen in een veelheid van functies – waaronder een archeologische site en museum, een boerenmarkt, een plaza, veel cafés en restaurants en een panoramadek met uitzicht over de stad.  De ambitie is om er een plek voor zowel bezoekers als bewoners van te maken.

Dit is een project die veel hobbels kent in zijn realisatie. De voornaamste problemen liggen in de omvang en schaal (de zes enorme houten parasols torenen boven de historische stad uit), het beoogde budget (circa 90 miljoen euro waarvan 50% door de stad wordt betaald) en de complexiteit van de constructie (de grootste houtconstructie ter wereld).

Of deze mega-ingreep in de historische stad haar belofte gaat waarmaken om nieuw leven te blazen in een oud plein, moet nog blijken. Maar zeker is dat de opening in de zomer 2010 niet zal worden gerealiseerd. Het is dus even afwachten.

Metropol Parasol tekening

'Onder de watertoren' in de duinen van Meijendel - foto's van dinnerjudge.nl

Tijdens een wandeling tussen Scheveningen en Wassenaar, door de duinen van Meijendel, is het recent geopende horecapaviljoen ‘Onder de watertoren’ niet te missen. Aan het kruispunt van een fiets-, wandel- en ruiterpad, tegenover de oude watertoren (ongeveer hier) staat een strak vormgegeven gebouwtje van beton en glas, met ervoor een groot terras. Een ideale plek om tijdens een wandeling of fietstocht even te pauzeren, naar de voorbijgangers te kijken én te genieten van moderne architectuur.

Helaas was ik er te laat om binnen te kijken en de horeca te testen. Echter, deze recensies klinken enthousiast. Dus bij een volgende gelegenheid zal ik niet alleen genieten van de strakke lijnen van het gebouw die mooi contrasteren met het zacht glooiende duinlandschap eromheen, maar hopelijk ook van een lekker hapje en drankje.

De tijdelijke container stad van Puma - foto van prefabcosm.com

Een aanzet tot een visie op tijdelijkheid in stedelijke gebiedsontwikkeling

Op LAblog is al een aantal keren geschreven over tijdelijke leisure & arts initiatieven binnen stedelijke gebiedsontwikkeling. Wat is het nut van deze tijdelijkheid? Welke rol kunnen tijdelijke functies spelen in het (her)ontwikkelen van gebieden? In deze post kijk ik naar effecten van tijdelijkheid, waarbij ik teruggrijp naar eerdere posts of nieuwe voorbeelden laat zien.

Afbakening tijdelijkheid
Deze blogpost gaat over stedelijke ontwikkelingsinstrumenten die zich richten op een periode van 0 tot 5 jaar, en die niet het optuigen van een nieuw gebouw (zoals wettelijk gedefinieerd) impliceren. Denk hierbij aan tijdelijke invulling van leegstaande panden, het tijdelijk toevoegen van volume aan bestaande bebouwing of het tijdelijk aanpassen of verruimen van bestaande (permanente) functies.

Effecten van tijdelijkheid
Al deze instrumenten hebben op ieder een eigen wijze effect op de ontwikkeling van een gebied. Hieronder een aantal mogelijke en duidelijk waarneembare effecten.

1. Tijdelijke functies maken experiment en organische ontwikkeling mogelijk
Tijdelijke functies kunnen makkelijker ingepast worden binnen bestaande regelgeving, waardoor een flexibele (her)ontwikkeling van een gebied mogelijk wordt. Het gaat vaak om bouwkundig eenvoudige en dus goedkope interventies, waardoor het mogelijk is om bijvoorbeeld aan jonge ondernemers goedkope huisvesting aan te bieden. Dit maakt experiment in gebiedsontwikkeling mogelijk en hierdoor kan een gebied zich organischer ontwikkelen. Niet top down, bepaald door het bestemmingsplan, maar bottom up inhakend op bestaande behoeftes van lokale ondernemers, bewoners en bezoekers. Een mooi voorbeeld hiervan zijn de pop-up galleries in New York

2. Herprofilering en het tegengaan van verval
Tijdelijke functies kunnen ingezet worden om verval van binnenstedelijke gebieden te vertragen. In afwachting van financiering van nieuwe stedenbouwkundige plannen kunnen ontwikkelaars daardoor al in een vroegtijdig stadium een gebied een profiel geven en daarmee als het ware ‘voorontwikkelen’. Leegstaande panden of braakliggende terreinen krijgen daarmee een nieuwe functie, worden onderhouden en door de activiteit vindt sociale controle plaats. Een goed voorbeeld hiervan is het voor een periode van 5 jaar ontwikkelde Schieblock in Rotterdam; een leegstaand kantoor dat al jaren anti-kraak wordt bewoond en waarin nu tijdelijke functies op het gebied van kunst, cultuur, design en architectuur worden gehuisvest. Het volgende filmpje van RTV Rijnmond gaat over Schieblock.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

3. Reactivering door diversiteit
Het experiment levert vaak een toevoeging van variatie aan de bestaande functiemix op. Hierdoor neemt de diversiteit en dynamiek van een gebied toe en wordt een stedelijk gebied aantrekkelijker voor nieuwe doelgroepen. Deze bezoekers hebben veelal een diverse achtergrond, wat het creatieve klimaat ten goede komt. Door het, eveneens tijdelijk, faciliteren van ontmoetingen tussen deze verschillende bevolkingsgroepen worden deze wijken vaak culturele en creatieve hotspots in de stad. Een goed voorbeeld van het toevoegen van diversiteit en dynamiek aan een zich ontwikkelend stedelijk gebied is Area51 in Strijp-S in Eindhoven. Dit tijdelijk in een van de oude Philipsloodsen gevestigde skatepark vertegenwoordigt een stedelijke jongerencultuur en voegt een grote mate van levendigheid en diversiteit toe aan het gebied. Het is de bedoeling dat Area51 uiteindelijk een permanente vestiging krijgt in Strijp-S.

screenshot van area51skatepark.nl

4. Niet alleen interessant voor steden maar ook voor organisaties
Veel bekende voorbeelden van tijdelijkheid worden niet geïnitieerd door stedelijke ontwikkelaars, maar door bedrijven of culturele instellingen. Voor dergelijke organisaties vormt een tijdelijke structuur een manier om publiciteit te genereren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de Container Cities van Puma en Freitag, het jaarlijkse Serpentine Paviljoen in Londen of het Glazenhuis van 3FM. Gemeentes en gebiedsontwikkelaars zouden vaker met dit soort organisaties kunnen samenwerken  om synergie te creëren tussen de publicitaire belangen van bedrijven en de profilering van gebieden.

5. Meervoudig ruimtegebruik en seizoensverlenging
Een combinatie van permanente met tijdelijke functies kan een nieuwe dynamiek creëren en meervoudig ruimtegebruik mogelijk maken. Het voorbeeld van het Badeschiff in Berlijn laat zien hoe een min of meer tijdelijke voorziening een permanent karakter krijgt doordat het op verschillende manieren gebruikt wordt: in de zomer functioneert het als openlucht zwembad en in de winter als overdekt wellnesscentre. Een mooi staaltje seizoensverlenging (zie hier voor een filmpje over Badeschiff).

foto van jerome.bailly @ flickr.com

Deze inventarisatie vormt een aanzet tot een visie op tijdelijkheid in stedelijke gebiedsontwikkeling. Ik nodig de lezer uit om te reageren en een discussie hierover te starten.

Still uit de video over Alphen-Chaam Cittaslow. Het filmpje is verderop te zien.

Begin 2008 adviseerden wij de gemeente Alphen-Chaam hoe ze zich in de komende jaren verder kan ontwikkelen en profileren op het gebied van toerisme en recreatie. Mede naar aanleiding hiervan is de Brabantse gemeente eind vorige maand uitgeroepen tot Cittaslow.

Groen als rode draad van ons advies
Met groen en duurzaamheid als fundament stelden we in ons advies een vijftal kansrijke ontwikkelingsrichtingen voor, waaronder de ontwikkeling van groene verblijfs- en vergaderaccommodaties, maar ook het organiseren van evenementen. Met dit advies en een aantal concrete voorbeelden als basis zette de gemeente verdere stappen om zich te profileren als groene en duurzame gemeente. Deze inspanning werd op 26 juni 2010 beloond met de certificering als Cittaslow. Alphen-Chaam is nu als eerste Brabantse gemeente Cittaslow gecertificeerd en vormt samen met Midden-Delfland en Borger-Odoorn Cittaslow Nederland.

Wat is de filosofie achter Cittaslow?
Cittaslow betekent letterlijk ‘langzame stad’ en is een internationaal keurmerk voor gemeenten (< 50.000 inwoners) die op het gebied van leefomgeving, landschap, streekproducten, gastvrijheid, milieu, infrastructuur, cultuurhistorie en behoud van identiteit goed scoren. De oorsprong van Cittaslow ligt in de Italiaanse plaats Orvieto en is geïnspireerd op de Slow Food beweging.

Cittaslow staat voor:

• Goed Leven: kunnen genieten van de faciliteiten, diensten en voorzieningen die het leven voor de inwoners gemakkelijk en plezierig maken.
• Slow leven: Dagelijks op zoek zijn naar een bewuster leven in de moderne tijd, met andere woorden op zoek naar het beste uit het verleden, om daar dankzij het beste van de hedendaagse en toekomstige mogelijkheden van te genieten.
• Gewone leefstijl: Het leven in en het besturen van een Cittaslow is in feite een bepaalde manier om er een gewone levensstijl op na te houden in plaats van de hedendaagse trend te volgen. En dan is uiteraard de bedoeling: minder hectisch, minder productiegericht en minder snel.”

Een gemeente wordt pas Cittaslow als ze zich positief onderscheidt op bovengenoemde beleidsterreinen. Op al deze terreinen heeft Alphen-Chaam concrete maatregelen genomen of wil dat gaan doen.

Cittaslow als facetbeleid in Alphen-Chaam
Cittaslow vormt nu een belangrijk kader bij toekomstige ontwikkelingen in de gemeente. Bij alle besluiten zal voortaan altijd worden gevraagd wat de toegevoegde waarde is voor Cittaslow. Dit keurmerk helpt zo bij het maken van keuzes en prioriteiten en versterkt de bewustwording bij beleidsmakers, instellingen, ondernemers én inwoners die in de gemeente werken en/of wonen.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Van Lieshout in de Rotterdamse Onderzeebootloods, foto: studiohanswilschut via www.boijmans.nl

Waarom is het een briljant idee dat Atelier Van Lieshout is uitgenodigd door Museum Boijmans Van Beuningen om deze zomer een tentoonstelling te maken in een voormalige onderzeebootloods in de Rotterdamse haven?

• Omdat het de eerste keer is dat we in Nederland zo’n omvangrijk en coherent totaaloverzicht voorgeschoteld krijgen van (nog maar een deel van) de enorme output van AVL;
• Omdat de medische instrumenten, bio-installaties, reuzenorganen, skeletten, en nog veel meer, spectaculair zijn gecombineerd in thematische totaalopstellingen die je je in een gigantisch, verlaten laboratorium doen wanen;
• Omdat het bijna lijkt alsof de natuurlijke lichtval in deze loods speciaal zo is afgesteld voor deze tentoonstelling;
• Omdat niet de steriele white cube-musea maar juist deze ruwe, kolossale fabrieksomgeving de beste setting is (en sterk lijkt op het atelier van Van Lieshout zelf) voor de ideeën en output van AVL;
• Omdat het chirurgengroen van de achterste loodsmuren het allerbeste contrast vormt voor de bloedrode anus van de Rectumbar;
• Omdat een tentoonstelling als deze een van de weinige lichtpuntjes is in de zo stille museumzomers van Nederland;
• Omdat een Rotterdammer als Joep van Lieshout een plek als deze in zijn eigen stad meer dan verdient.
• Omdat elke samenwerking tussen een havenbedrijf en een museum van harte moet worden aangemoedigd en een tentoonstelling een prachtig instrument is om de Rotterdamse haven weer op de mentale kaart van de stad te plaatsen;
• Omdat de tentoonstelling voor musea een inspirerende wake-up call vormt, om in de in groten getale vrijkomende (industriële) erfgoedpanden bijzondere tentoonstellingen te gaan organiseren.

Infernopolis is een adembenemende tentoonstelling die veel meer aandacht verdient dan ze nu krijgt. Het is ook een initiatief dat om een veel betere marketing vraagt. Infernopolis is een zomerhit zonder publiek.

Foto: Johan Idema

Zien wat er was, wat nog niet is of wat nooit zal komen
Gisteren introduceerde het Nederlands Architectuur Instituut UAR, een augmented reality applicatie voor op je mobiele telefoon die informatie toevoegt aan de realiteit. Hiermee kun je gebouwen zien die ooit hebben bestaan of die in de nabije toekomst worden gerealiseerd. Ook kun je gebouwontwerpen bekijken die nooit gerealiseerd zijn, maar wel in de collectie van het NAi zijn bewaard.

Een voorbeeld: de Euromast, lange tijd hét symbool van Rotterdam, had er heel anders uit gezien als het ontwerp van Jaap Bakema was gerealiseerd. Zijn ‘uitkijktoren’ bestond uit een serie platforms, die elk de aandacht op een ander deel van de stad zouden leggen. Met UAR kan een 3d-model van de uitkijktoren van Bakema op je telefoon, over de huidige Euromast worden ‘gelegd’. Ook kun je het ontwerp van Bakema vanaf verschillende hoeken bekijken door rond de echte Euromast te lopen (zie het bovenstaande filmpje v/a 1 min. 50). Deze en tientallen andere 3d-modellen vertellen zo een alternatief verhaal over de stad Rotterdam.

De nooit gerealiseerde uitkijktoren van Bakema (foto: nai.nl)

Dat er voor deze niet gerealiseerde ontwerpen aandacht is, bewijst ook de tentoonstelling ‘Nooit gebouwd Rotterdam’ (tot 22 augustus in het Historisch Museum Rotterdam). De getoonde ontwerpen roepen op tot reflectie: waarom is het ontwerp niet gerealiseerd? Was de architect zijn tijd vooruit? Hielden (stille) protesten de bouw tegen? Met behulp van UAR zijn deze nooit gerealiseerde gebouwen nu ook in het ‘echt’ te zien.

Van Rotterdam naar de rest van Nederland
Architectuurstad Rotterdam is een vanzelfsprekende locatie voor het NAi om UAR te lanceren. Maar het blijft hier niet bij. Het NAi heeft de ambitie uitgesproken heel Nederland met behulp van AR van een bijzondere architectonisch geladen laag te voorzien. Hiermee wil het NAi van UAR de ‘architectuur-encyclopedie’ van Nederland maken. Nog voor 2011 worden in ieder geval Amsterdam, Utrecht en Den Haag toegevoegd.

>>>

De Urban Augmented Reality-applicatie is gratis te downloaden voor iPhone- (klik hier voor App Store)  en Android-gebruikers (klik hier voor Android Market).

Voor wie weten wil hoe augmented reality en UAR werkt: de GPS-sensor in bijvoorbeeld iPhones en Androidtelefoons registreert je locatie. Via de camera van de telefoon wordt een grid over de ‘realiteit’ gelegd,  waaraan door de UAR-applicatie zgn. ‘points of interest’ worden toegevoegd. Binnen een straal van 200m verschijnen deze als stip in het scherm. Als je op zo’n stip klikt, zie je welk gebouw(-ontwerp) ermee wordt aangeduid. Ook verschijnt informatie over de architect, het bouwjaar, foto’s en soms schetsen en ontwerptekeningen.

The Bank

Afgelopen zondag tijdens de dag van de architectuur, met als thema Van Hot naar Hergebruik, werd me duidelijk hoe belangrijk de erfenis van ABN Amro is voor de stad Amsterdam. Naast het relatief nieuwe ABN Amro hoofdkantoor op de Zuidas kent de binnenstad momenteel drie omvangrijke gebouwen die herbestemd zijn of worden – De Bazel, die nu het stadsarchief en conferentiecentrum is, en Duintjer CS dat momenteel een verzamelgebouw voor creatieve bedrijven is, beide op de Vijzelstraat, en The Bank op de Rembrandtplein, een winkel en kantoorgebouw recentelijk opgeleverd. De Bazel en The Bank (tot nu toe) hebben beide een hoogwaardige invulling gekregen en op termijn wordt Duintjer bestemd voor luxe koopappartementen, winkels, kantoren en sociale woningen.

De Bazel binnenplaats

Studio East

Als je heel snel bent, dan heb je nog de kans om het zeer tijdelijke pop-up restaurant op het dak van een gebouw in het Olympisch Park in Londen te bezoeken. In een periode van drie weken, van 16 juni t/m 4 juli, krijgen 2000 gasten de kans om te eten in het restaurant ontworpen door Carmody Groarke en gecatered door het top Londense restaurant Bistrotheque. Dit paviljoen met de naam Studio East biedt een indrukwekkend uitzicht en is gemaakt van steigers en hout, geleend van de bouwsite en gedekt met plastiek dat kan worden hergebruikt.

De opening van Marqt, maart 2010 (foto van www.thebank.nl). The Bank is een van de 16 locaties die 27 juni opengesteld worden voor publiek.

Komende zondag 27 juni is de Dag van de Architectuur, die in het teken staat van hergebruik. ARCAM organiseert tussen 10:00 en 17:00 uur rondleidingen in maar liefst 16 oude gebouwen  in Amsterdam. In al deze gebouwen is of wordt binnenkort nieuw leven geblazen. Enkele te bezichtigen gebouwen zijn:

• The Bank op het Rembrandtsplein waarin o.a. de nieuwe vestiging van Marqt is gevestigd.
• De Hallen, de oude tramremise in Oud-West, waar volgens oude plannen een cultuur- en uitgaanscentrum met een poppodium en een filmzaal zou komen. Vanwege een conflict tussen de beoogde ontwikkelaar en het stadsdeel zijn de plannen van de baan. Wat er nu gaat gebeuren is vooralsnog onbekend.
• Het voormalig Burgerziekenhuis (ook voormalig stadsdeelkantoor) aan de Linnaeusstraat in Oost. In dit  gebouw wordt momenteel het nieuwe Eden Parc Hotel Amsterdam gerealiseerd, een viersterrenhotel met 120 kamers, een grand café met terras en vergaderfaciliteiten.

Voor meer info over deze en 13 andere nieuwe ideeën voor oude gebouwen, klik hier