NHow Hotel, Berlijn (Dezeen)

Dezeen had recentelijk een fraai overzicht van alarming cantilevers – gebouwen met een ‘alarmerend’ overstek. Een aantal van de gebouwen heeft een directe relatie met het werkveld van LAgroup en zijn mijns inziens meer dan de moeite waard om te bekijken.

Hierbij een overzicht:

NHow Hotel, Berlijn
Dit enorme overstek betreft de bovenste verdiepingen van het elf verdiepingen en 320 kamers tellende NHow Hotel van het Duitse architectenbureau NPS Tchoban Voss. De onderkant van de overstek is bedekt met gepolijst aluminium dat het dak eronder weerspiegelt.

New Cultural Centre, Madrid
Architectenbureau Fundc bouwde in Madrid een cultuurcentrum van beton met een zwaar overstek. Behalve een theater bevat het centrum flexibele tentoonstellingsruimten en een café.

New cultural centre, Madrid (Dezeen)

Celtic Museum, Glauburg
Het Duitse architectenbureau Kada Wittfeld Architektur heeft in Glauburg een museum van metaal gebouwd. Het overstek met een enorm panoramisch raam geeft de bezoeker een uitzicht over de Celtische archeologische site.

Celtic Museum, Glauburg (Dezeen)

Viewing platform in Alberta Canada
Onder de naam Brewster’s Discovery Walkway heeft het Canadese bedrijf Sturgess Architecture een dramatisch glazen viewing platform over de gletsjer in Jasper National Park in Alberta, Canada, ontworpen. Het platform gaat naar verwachting in de loop van 2012 open.

Brewster’s Discovery Walkway, Alberta Canada (Dezeen)

Allemaal zeer opvallende gebouwen!

Opnieuw een interessant voorbeeld van tijdelijkheid in Berlijn. Deze keer geen kunstwerk, tuin of horecagelegenheid, maar een slaapplek: SCUBE PARKS, een Berlijnse start-up, ontwierp strakke ‘scubes’ uit hout van ongeveer 7 m2 en waarin maximaal 4 personen kunnen overnachten.

De scubes kunnen overal tijdelijk worden neergezet. De eerste locatie is het Prinzenbad, een populair openluchtzwembad in Kreuzberg (maps). Hier zijn vijf scubes neergezet die tegen een schappelijke prijs kunnen worden gehuurd. Twee volwassenen betalen per nacht €49 doordeweeks en €59 in het weekend en op feestdagen. Prinzenbad heeft speciaal voor de scube-gasten een aparte ingang, een 24h-receptie en een fietsverhuur. Uiteraard kan men ook gebruik maken van de voorzieningen van het Prinzenbad, zoals de kinderspeelplaats.

En wat kun je van een scube zelf verwachten? Bedden, bedlinnen, een stopcontact, licht en wat bergruimte voor bagage. Voor douche en toilet maak je gebruik van de sanitaire voorzieningen van het zwembad (douchen kan alleen tijdens de reguliere openingstijden van het zwembad). En ten slotte het grootste voordeel van deze low budget overnachtingsplek: je bent altijd als eerste in het zwembad.

Laatst was ik weer eens op bezoek bij vrienden in Berlijn. Tijdens een middag fietsen namen we een kijkje bij Flughafen Tempelhof. Wat een ruimtebeleving in de dichtbebouwde stad!

Na de sluiting in 2008 is het voormalige vliegveld nu sinds een jaar weer opengesteld voor het publiek. Het wordt door bewoners uit de omliggende wijken en andere bezoekers intensief gebruikt. In afgelopen winter werd er op de start-/landingsbanen nog volop gelanglauft, nu kan men er wandelen, fietsen, skaten, vliegeren, et cetera. Daarnaast nodigen grasvelden uit om te luieren, te voetballen en te barbecueën, en zijn er zelfs afgezette gebieden voor broedvogels. Het vliegveld is zo groot (circa 380 hectare!) dat er ruimte is voor iedereen. En er is natuurlijk ook een heerlijke Biergarten: Luftgarten Bier & BBQ.

foto's via spiegel.de (l) en luftgarten-berlin.de (r)

Het huidige gebruik van Tempelhof is het vertrekpunt voor een duurzaam ontwikkelingsproces dat leidt tot een openbaar en veelzijdig bruikbaar parklandschap. Voor de ontwikkeling van dit nieuwe park is gekozen voor een Internationale Gartenausstellung (IGA – wiki) die in 2017 plaats zal vinden.

Een eerste internationale ideeënprijsvraag heeft vorig jaar zes winnende ontwerpen opgeleverd die breed zijn bediscussieerd. Als de uiteindelijke winnaar kwam de Schotse bureaucombinatie GROSS. MAX (landschapsarchitectuur) en Sutherland Hussey (architecten) uit de bus. Voor het landschapsontwerp tekent de Nederlander Eelco Hooftman, werkzaam bij Gross.Max. Centraal in zijn ontwerpvisie staat de openheid c.q. het openhouden van het Tempelhofer Feld. Hij wil een landschap creëren dat ruimte biedt aan uiteenlopende doelgroepen, waardoor ook de natuur interessanter wordt en meer diverse vormen krijgt.

GROSS. MAX + Sutherland Hussey

GROSS. MAX + Sutherland Hussey

Ik ben zeer benieuwd hoe dit gebied zich in de tussentijd (tot 2017) verder ontwikkeld en welke pioniers en tijdelijke gebruiksvormen een kans krijgen om dit geweldige gebied een impuls te geven. Flughafen Tempelhof blijft dus op mijn Berlijn-lijstje van de te bezoeken plekken.

BadBuiten opweg naar de Korte Ouderkerkerdijk

BadBuiten, zo heet het nieuwe, eerste drijvende zwembad in Nederland. Het ligt vanaf eind augustus in Amsterdam-Oost, aan de Korte Ouderkerkerdijk in de Amstel. Amsterdam volgt hiermee het voorbeeld van andere stadszwembaden in o.a. Berlijn, Parijs en Kopenhagen.

In tegenstelling tot eerdere berichten gaat het zwembad dus niet pas volgend jaar, maar al deze maand open. Het zwembad is tijdens Sail van 19 t/m 23 augustus tijdelijk geopend in de Zouthaven, bij het Muziekgebouw aan ‘t IJ. Daarna vertrek het zwembad weer naar de Korte Ouderkerkerdijk, waar het op dit moment ook getest wordt. Enkele feiten:

• In 2010 zal het zwembad geopend zijn van eind augustus tot 1 oktober, van 11.00 – 23.00 uur. Vervolgens is het elke zomer geopend, in ieder geval tot en met 2013.
• Bij het zwembad komen twee bars.
• In het zwembad is ruimte voor 30 personen. De totale capaciteit (inclusief pontons) is 150 personen.
• Entree is € 4,- voor volwassenen en € 2,50 voor kinderen tot 12 jaar.
• Voor meer feiten, zie deze factsheet.

BadBuiten is een initiatief van Waternet. Met het zwembad vraagt Waternet aandacht voor het belang van schoon oppervlaktewater en een schone leefomgeving in Amsterdam. Hun ambitie: Amsterdamse grachten waarin gezwommen kan worden. Ik ben benieuwd of dit zal lukken. Het kan wel, zoals Kopenhagen heeft bewezen.

De tijdelijke container stad van Puma - foto van prefabcosm.com

Een aanzet tot een visie op tijdelijkheid in stedelijke gebiedsontwikkeling

Op LAblog is al een aantal keren geschreven over tijdelijke leisure & arts initiatieven binnen stedelijke gebiedsontwikkeling. Wat is het nut van deze tijdelijkheid? Welke rol kunnen tijdelijke functies spelen in het (her)ontwikkelen van gebieden? In deze post kijk ik naar effecten van tijdelijkheid, waarbij ik teruggrijp naar eerdere posts of nieuwe voorbeelden laat zien.

Afbakening tijdelijkheid
Deze blogpost gaat over stedelijke ontwikkelingsinstrumenten die zich richten op een periode van 0 tot 5 jaar, en die niet het optuigen van een nieuw gebouw (zoals wettelijk gedefinieerd) impliceren. Denk hierbij aan tijdelijke invulling van leegstaande panden, het tijdelijk toevoegen van volume aan bestaande bebouwing of het tijdelijk aanpassen of verruimen van bestaande (permanente) functies.

Effecten van tijdelijkheid
Al deze instrumenten hebben op ieder een eigen wijze effect op de ontwikkeling van een gebied. Hieronder een aantal mogelijke en duidelijk waarneembare effecten.

1. Tijdelijke functies maken experiment en organische ontwikkeling mogelijk
Tijdelijke functies kunnen makkelijker ingepast worden binnen bestaande regelgeving, waardoor een flexibele (her)ontwikkeling van een gebied mogelijk wordt. Het gaat vaak om bouwkundig eenvoudige en dus goedkope interventies, waardoor het mogelijk is om bijvoorbeeld aan jonge ondernemers goedkope huisvesting aan te bieden. Dit maakt experiment in gebiedsontwikkeling mogelijk en hierdoor kan een gebied zich organischer ontwikkelen. Niet top down, bepaald door het bestemmingsplan, maar bottom up inhakend op bestaande behoeftes van lokale ondernemers, bewoners en bezoekers. Een mooi voorbeeld hiervan zijn de pop-up galleries in New York

2. Herprofilering en het tegengaan van verval
Tijdelijke functies kunnen ingezet worden om verval van binnenstedelijke gebieden te vertragen. In afwachting van financiering van nieuwe stedenbouwkundige plannen kunnen ontwikkelaars daardoor al in een vroegtijdig stadium een gebied een profiel geven en daarmee als het ware ‘voorontwikkelen’. Leegstaande panden of braakliggende terreinen krijgen daarmee een nieuwe functie, worden onderhouden en door de activiteit vindt sociale controle plaats. Een goed voorbeeld hiervan is het voor een periode van 5 jaar ontwikkelde Schieblock in Rotterdam; een leegstaand kantoor dat al jaren anti-kraak wordt bewoond en waarin nu tijdelijke functies op het gebied van kunst, cultuur, design en architectuur worden gehuisvest. Het volgende filmpje van RTV Rijnmond gaat over Schieblock.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

3. Reactivering door diversiteit
Het experiment levert vaak een toevoeging van variatie aan de bestaande functiemix op. Hierdoor neemt de diversiteit en dynamiek van een gebied toe en wordt een stedelijk gebied aantrekkelijker voor nieuwe doelgroepen. Deze bezoekers hebben veelal een diverse achtergrond, wat het creatieve klimaat ten goede komt. Door het, eveneens tijdelijk, faciliteren van ontmoetingen tussen deze verschillende bevolkingsgroepen worden deze wijken vaak culturele en creatieve hotspots in de stad. Een goed voorbeeld van het toevoegen van diversiteit en dynamiek aan een zich ontwikkelend stedelijk gebied is Area51 in Strijp-S in Eindhoven. Dit tijdelijk in een van de oude Philipsloodsen gevestigde skatepark vertegenwoordigt een stedelijke jongerencultuur en voegt een grote mate van levendigheid en diversiteit toe aan het gebied. Het is de bedoeling dat Area51 uiteindelijk een permanente vestiging krijgt in Strijp-S.

screenshot van area51skatepark.nl

4. Niet alleen interessant voor steden maar ook voor organisaties
Veel bekende voorbeelden van tijdelijkheid worden niet geïnitieerd door stedelijke ontwikkelaars, maar door bedrijven of culturele instellingen. Voor dergelijke organisaties vormt een tijdelijke structuur een manier om publiciteit te genereren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de Container Cities van Puma en Freitag, het jaarlijkse Serpentine Paviljoen in Londen of het Glazenhuis van 3FM. Gemeentes en gebiedsontwikkelaars zouden vaker met dit soort organisaties kunnen samenwerken  om synergie te creëren tussen de publicitaire belangen van bedrijven en de profilering van gebieden.

5. Meervoudig ruimtegebruik en seizoensverlenging
Een combinatie van permanente met tijdelijke functies kan een nieuwe dynamiek creëren en meervoudig ruimtegebruik mogelijk maken. Het voorbeeld van het Badeschiff in Berlijn laat zien hoe een min of meer tijdelijke voorziening een permanent karakter krijgt doordat het op verschillende manieren gebruikt wordt: in de zomer functioneert het als openlucht zwembad en in de winter als overdekt wellnesscentre. Een mooi staaltje seizoensverlenging (zie hier voor een filmpje over Badeschiff).

foto van jerome.bailly @ flickr.com

Deze inventarisatie vormt een aanzet tot een visie op tijdelijkheid in stedelijke gebiedsontwikkeling. Ik nodig de lezer uit om te reageren en een discussie hierover te starten.

Over de rol die baugruppen kunnen spelen bij het ontstaan van een levendig gebied met een sterke eigen identiteit.

Baugruppe-complex E_3 in Berlijn, Prenzlauer Berg

Baugruppen, of bouwgroepen, zijn groepen mensen die, zonder tussenkomst van een projectontwikkelaar, samen hun eigen woningen en werkruimtes ontwikkelen. In dergelijke projecten komen individuele woonwensen en collectieve voorzieningen samen.

In Nederland experimenteren overheden en particulieren nu met name in het Homeruskwartier in Almere met deze bouwvorm. Bij onze Oosterburen is de, in goed Nederlands, Baugruppe, al langer in trek. In het Duitse Tübingen realiseerde men bijvoorbeeld grote delen van de nieuwe wijk het Französisches Viertel volgens het collectief particulier bouwen.

Impressie Französisches Viertel in Tübingen

Je vraagt je wellicht af: “Waarom is zo een Baugruppe interessant voor dit weblog over leisure & arts in steden en gebieden?”  Wel om de volgende reden: vanuit Baugruppen ontstaan enerzijds vaak op de identiteit van de wijk toegesneden initiatieven op het gebied van leisure & arts. Anderzijds vergroot het vaak uithuizige vrijetijdspatroon van bewoners van bouwgroepen het (financiële) draagvlak is voor deze initiatieven.

De bewoners, in de woorden van Vincent Kompier op Ruimtevolk, “zijn actieve stadsburgers en geen passieve woonconsumenten”. Bewoners met een grote betrokkenheid met de wijk en met een uithuizig vrijetijdspatroon. Dit type bewoner vormt de humuslaag van waaruit allerlei, op het DNA van de wijk toegesneden culturele initiatieven en plekken zoals expositieruimtes en (wijk)theaters kunnen ontstaan.

Vanuit ’het lokale’ komen vaak ook aantrekkelijke, karaktervolle lunchrooms, cafés en restaurants voort. Deze horecavoorzieningen weten in een dergelijke nieuwbouwwijk wonderwel goed te gedijen. Het lijkt erop dat het uithuizige vrijetijdspatroon van veel bouwgroep-bewoners er één van de redenen is dat deze plekken ook voldoende voedingsbodem hebben om hun bestaan te waarborgen.

Onder meer door te werken met bouwgroepen kan een suburbane buurt, zoals het Französisches Viertel, binnen korte tijd een prettige, onderscheidende plek in de stad worden. Het Tübingse Viertel wordt zelfs door het lokale toeristenbureau als een Sehenswürdigkeit opgevoerd.

Archined schreef over het Französisches Viertel en haar ontwikkelingsmodel:

“De wijken en buurtjes zijn een geslaagde eigentijdse suburbane interpretatie van de kwaliteit van oude binnensteden, met kleine winkels, kantoortjes, ateliers en broedplaatsen, een theater, wat kroegjes en een restaurant. De gemeente had in de randvoorwaarden gesteld dat er ook ‘niet-wonen’ programma moest worden gerealiseerd, maar het was aan de collectieven zelf om hier invulling aan te geven en deelnemers voor te vinden. De gebouwen zijn werkelijk prachtig en de buurten lijken rustig en toch aangenaam levendig. De projecten in Tübingen zijn zelfstandige wijkjes met een gemixt programma.”

Impressie Französisches Viertel Tübingen. Bron: www.convertiblecity.de

Valt deze geslaagde ontwikkeling van het Französisches Viertel dan helemaal op het conto van deze Baugruppen te schrijven? Uiteraard niet. Ook grote (publieke) investeringen in flagship projects en een goed doordacht stedenbouwkundig plan zijn minstens zo belangrijk. Hetzelfde geldt voor de aanwezigheid van een behoorlijk aantal studentenwoningen in de wijk.

Toch lijkt de ontwikkeling van het Tübingse project erop te wijzen dat initiatieven van baugruppen een belangrijke rol spelen bij gebiedsontwikkelingen. Zij vormen één van de peilers voor het doen ontstaan van de voor veel gebieden door beleidsmakers en gebiedsontwikkelaars vurig gewenste sterke eigen identiteit en levendigheid.

Wanstaltige protserigheid

Dat bouwen in bouwgroepen niet gelijk staat aan – soms door beleidsmakers gevreesde – wanstaltige protserigheid maar juist juweeltjes van projecten op kan leveren laat dit in Berlijn, Prenzlauer Berg, gerealiseerde project zien. Architecten Kaden|Klingbeil bouwden het zeer energiezuinige complex e_3 op basis van een geheel uit hout bestaand frame.  Wat overigens niet wil zeggen dat er ook vanuit architectonisch oogpunt minder te waarderen projecten zijn. Ik ben in ieder geval benieuwd wat de experimenten met deze bouwvorm in Nederland op gaan leveren.

Baugruppe project e_3, Prenzlauer Berg, Berlijn. Architect: Kaden-Klingbeil

Meer informatie over Baugruppen vind je in deze blogpost van Vincent Kompier over de kansen die bouwgroepen bieden voor de Nederlandse bouwwereld. Het artikel is geplaatst op Ruimtevolk en diende als belangrijkste inspiratiebron voor deze post. Een andere belangrijke inspiratiebron, het Archined-artikel Duitse Toestanden. Leren van het Tübingen model vind je hier.

Update: augustus vorig jaar schreef ik onderstaande post over zwemmen in de stad en het plan voor een drijvend zwembad in de Amstel. Zojuist las ik op de site van AT5 dat het Amsterdamse plan een stap dichterbij is. Als het bestemmingsplan wordt goedgekeurd, kunnen we volgend jaar zomer terecht in een zwembad ter hoogte van de Korte Ouderkerkerdijk in Amsterdam-Oost.
Z
Zwemmen in de stad
Door Roel van Herpt, gepubliceerd op 6 augusuts 2009

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Het is zomer, de temperaturen stijgen en dan willen we zwemmen, ook in de stad. De afgelopen jaren zagen we de opkomst van het stadsstrand. Bekende voorbeelden zijn de Paris Plages, Beach Berlin en het Amsterdamse Strand-Zuid.

Erg leuk zo’n strand binnen de muren van de stad, maar zwemmen is meestal niet mogelijk. Dit is waarschijnlijk één van de oorzaken dat stadsstranden zoals Strand aan de Maas in Rotterdam en Strantwerpen inmiddels zijn gesloten. Open air stadszwembaden bieden hiervoor een uitkomst.

Bijvoorbeeld het Badeschiff in Berlijn, dat het zwembad combineert met een strandbar, club, concerthal en theater en dat ‘s winters wordt gebruikt als sauna. Of het Piscine Joséphine Baker in de Seine, meer een soort sportfondsenbad maar dan wel met relaxte bootterrassen in de buurt. Qua architectuur spant Kopenhagen de kroon. Deze stad heeft met het Harbour Bath en Kastrup Søbad zowel in de binnenstad als aan de rand van de stad (in zee!) twee mooi vormgegeven en publiek toegankelijke openluchtzwembaden.

Wat opvalt aan al deze voorbeelden is dat ze in meerdere of mindere mate een positieve impuls aan hun omgeving hebben gegeven. Nederland blijft achter: hoewel Amsterdam bezig is met plannen voor een drijvend zwembad in de Amstel, duurt het nog minimaal een jaar voordat we ook hier kunnen zwemmen in de stad.

Kastrup Søbad, bron: KAP Cris @ flickr

Santiago di Compostela

Spanje heeft de laatste decennia een aantal (zeer) grootschalige culturele centra gebouwd. Calatrava’s Ciutat de les Arts i les Cièncie, de Matadero Centro de Creacion Contemporanea in Madrid en Herzog & de Meurons Forum Barcelona. Met wisselend succes. De nieuwste is in aanbouw, Peter Eisenman’s Cidade da Cultura de Galicia in Santiago de Compostela (Galicië). De New Yorkse architect Eisenman was ook de ontwerper van het Mahnmal holocaustmonument in Berlijn.

De Cidade bestaat onder andere uit een museum, een bibliotheek, een archief, een theater en tentoonstellingsruimtes. De verschillende faciliteiten worden met elkaar verbonden door middel van voetgangersgebieden en een centrale plaza, omringd door 25 hectare park. Twee torens, ontworpen in 1992 door John Hejduk, een collega van Eisenman, maken ook deel uit van het complex.

Volgens de Fundacion Cidade da Cultura de Galicia:

‘Its spaces shall host services and activities devoted to the preservation of heritage and memory, the study, research, experimentation, production and dissemination in the field of literature and thinking, music, drama, dance, film, the visual arts, audiovisual creation and communication.

Inspired by the historic city of Compostela, the complex shall be articulated by streets, colonnades, gardens and plazas, transcending the mere concept of a cultural center to become a city with a life of its own, where visitors may not only enjoy the programming scheduled for each building, but also go shopping, eating out or just simply strolling.’

De geplande opening van bepaalde onderdelen, waaronder de bibliotheek en het archief, is eind 2010. De opening van het Galicische museum zal plaatsvinden in de loop van 2011. De bouw van de andere onderdelen is nu in de beginfase.

Torens van Hejduk

Folkwang Museum afgelopen weekend

Afgelopen weekend werd de nieuwbouw van het Folkwang Museum in Essen geopend. Wat Paul Sachs, een van de oprichters van het MoMA in New York, in het begin van de jaren ‘30 ‘the most beautiful museum in the world’ noemde, werd in de late jaren ‘30 door de nazi’s als ‘verdorven’ betiteld. 1.400 Van de kunstwerken uit de collectie, waaronder werken van Chagall, Picasso, Matisse, Kirchner and Gauguin, werden geconfisqueerd en verspreid over de wereld. Nu, met de opening van het nieuwe gebouw van de Britse architect David Chipperfield, wordt het museum weer een ‘tempel’ van moderne kunst van betekenis.

De openingstentoonstelling onder de titel The Most Beautiful Museum in the World, brengt voor het eerst sinds de nazi-ingreep in 1936 veel van de kunstwerken die uit het museum verdwenen weer bij elkaar.

Het museum opende binnen de planning en begroting en werd mogelijk gemaakt door de 96 jaar oude staalmagnaat en voorzitter van de Krupp Stiftung, Berthold Breitz, die 55 miljoen euro schonk voor de reconstructie van het museum. De verbouwing van dit museum volgt snel op de verbouwing van het Neues Museum in Berlijn, ook door David Chipperfield. Het nieuwe Folkwang Museum wordt getypeerd door het gebruik van glas, groenkleurige keramiek en een minimum hoeveelheid beton, waardoor het bijna gewichtloos oogt. De opening van het museum valt samen met de viering van Europese Culturele Hoofdstad 2010 in Essen.

David Chipperfield in het museum (Der Spiegel)

AEG-Turbinenfabrik (stoha @ flickr.com)

In de AEG Turbinehal is na 100 jaar nog steeds geen plek voor yuppies, ravers en curatoren

Als adviesbureau op het gebied van kunst, cultuur en vrije tijd, zijn we gewend om over industrieel erfgoed na te denken in termen van recreatief hergebruik. Voorbeelden hiervan zijn opdrachten die we deden voor de Westergasfabriek in Amsterdam, deze gevangenis in Rotterdam-Noord en de Spoorzone in Tilburg.

Zojuist las ik een artikel in de New York Times over het 100-jarige bestaan van de AEG Turbinehal in Berlijn. Dit industrieel-architectonisch hoogstaandje, ontworpen door Peter Behrens, heeft tot op de dag van vandaag de hiervoor benoemde herontwikkelingstrend weerstaan. Dit keer dus geen dure lofts voor yuppen, geen clubs voor ravers en geen ateliers of musea voor kunstenaars, maar gewoon ‘business as usual’.

Lees hier het artikel uit de New York Times. Voor meer afbeeldingen van de AEG Turbinehal, klik hier.