Strijp S containerdorp

In de Eindhovensen Dagblad van 16 april stond het volgende bericht: Tussen voormalige Philips-iconen op Strijp S als het Ketelhuis, de Hoge Rug en het Klokgebouw wordt, als alles meezit, volgend jaar een nieuw en bijzonder ‘dorp’ opgetrokken; een dat is samengesteld uit 240 gestapelde zeecontainers.

Het moet plaats gaan bieden aan kleinschalige galerietjes en boetiekjes. Het plan van corporatie Trudo zit nog in de ontwerpfase. Het complex kan zowel in één keer (6.000 vierkante meter) als gefaseerd worden opgebouwd. Door hun plaatsing ontstaan volgens Trudo ‘prikkelende doorkijkjes en doorloopjes, waar je graag in ronddwaalt’. Het ontwerp is afkomstig van het Amerikaanse bureau LOT EK.

Eek restaurant - bar

Op de website van Eek en Ruijgrok valt te lezen, ‘Momenteel vragen meer en meer mensen hoe het allemaal gaat. Dit komt omdat we met een project bezig zijn dat bijna onmogelijk is, maar waar we inmiddels wel zeker van zijn dat het gaat lukken. De vraag is alleen hoeveel er op 23 oktober, de dag van de opening van de Dutch Design Week, af zal zijn? Zijn de showroom en de winkel ingericht? Zitten we al op kantoor? Doet de telefoon het? Zijn de jongens al aan het werk in de werkplaats? Brandt het fornuis in de keuken al (als er al een keuken is). Wie en wat gaan we presenteren?’

Afgelopen zaterdag ging de nieuwe huisvesting van Eek en Ruijgrok in Eindhoven open en, hoewel het lang niet af was, is één ding zeker – het is zeer indrukwekkend. Grootser dan groot, bijna mega op een afgelegen stuk oud-Philips fabriek in Strijp R. 

Eek werkplaats

Het nieuwe complex bestaat uit een enorme werkplaats, een restaurant, kantoren en een grote showroom waar niet alleen het werk van Piet Hein Eek te zien is, maar ook van vele andere bekende en minder bekende ontwerpers, te veel om hier op te noemen, maar klik hier als je wilt weten wie. 

Een klein deel van de Eek showroom

In tegenstelling tot Strijp S, dat groots en massief is – veel beton – kenmerkt Strijp R zich voornamelijk door glas en transparantie. Overal doorkijkjes naar andere ruimten. Een dergelijk project in deze economische tijden kan alleen gedurfd worden genoemd; zeer gedurfd zelfs, maar ik hoop van harte dat het gaat lukken want zoveel lef dient beloond te worden!!

Eek restaurant - lange tafel

Eek restaurant

Hoe zien wij onze steden in toeristisch opzicht? - foto van treinen-cool.websitemaker.nl

We hebben allemaal, bewust of onbewust, een beeld van bepaalde steden. Dit beeld wordt gevormd door een verblijf in een stad, óf door verhalen van anderen of in de media. Om een mening te hebben over een bepaalde stad hoef je die dus niet eens bezocht te hebben. Het imago van een stad is daarvoor vaak al voldoende.

In mei t/m juli van dit jaar vergeleken we bij LAgroup het toeristische imago van 18 steden in Nederland: Amsterdam, Breda, Den Haag, Dordrecht, Eindhoven, Enschede, Groningen, Haarlem, Hengelo, ‘s-Hertogenbosch, Hilversum, Maastricht, Nijmegen, Rotterdam, Schiedam, Tilburg, Utrecht en Zwolle. Daarbij beoordeelden ruim 500 Nederlandse respondenten de sfeer en het toeristische aanbod van elke stad.

Welke van deze steden is in de ogen van Nederlandse toeristen het meest aantrekkelijk? In welke stad verwacht men een aantrekkelijk cultureel, horeca en evenementenaanbod? En welke stad slaagt erin om een aantrekkelijk toeristisch beeld uit te dragen?

Wat blijkt:
- Maastricht is de #1 qua binnenlands toeristisch imago
- Citymarketing aan de hand van slogans lijkt slechts beperkt effect te hebben

Maastricht #1 - foto van mosaegrouptravel.nl

De meest opvallende resultaten van het onderzoek:

Maastricht heeft het aantrekkelijkste toeristische imago
Maastricht staat in 2010 aan de top van alle onderzochte steden. Deze positie dankt de stad aan de hoge verwachtingen van de respondenten ten aanzien van de sfeer en het horeca-aanbod. De andere plekken in de top 5 worden ingenomen door Amsterdam, ‘s-Hertogenbosch en op een gedeelde 4e plek Nijmegen en Groningen. Het lijkt erop dat naast Amsterdam vooral middelgrote steden met een historische kern succesvol zijn in het creëren van een aantrekkelijk imago. Tegelijkertijd zijn, behalve ‘s-Hertogenbosch, vier van de vijf steden universiteitssteden. Hiermee associëren de respondenten een bruisend karakter en een interessant (uitgaans)aanbod.

Den Haag sterk in cultuurhistorisch erfgoed en musea
De respondenten verwachten behalve in Amsterdam ook in Den Haag een aantrekkelijk aanbod van cultuurhistorisch erfgoed en musea. Dit beeld wordt sterk bepaald door het Binnenhof en door de verschillende musea die Den Haag rijk is (Mauritshuis, Gemeente­museum, Panorama Mesdag).

Ook Haarlem en Groningen geliefd voor museumbezoek
Haarlem heeft met het Teylers Museum, het Frans Hals Museum en het Dolhuys een aantrekkelijk museumaanbod in huis dat nationale bekendheid geniet. Ook het Groninger Museum staat landelijk bekend. Respondenten hebben van het museumaanbod van beide steden hoge verwachtingen. In de ranking staan Haarlem en Groningen daarom op een gedeelde 3e plaats, na Amsterdam en Den Haag.

Maastricht wordt gezien als culinaire hoofdstad
In welke mate verwacht men een aantrekkelijk aanbod op het gebied van restaurants, cafés, terrassen en hotels? Op culinair gebied behaalt Maastricht de toppositie. Op een schaal van 1 t/m 10 bereikt Maastricht een 8,5 voor zijn aanbod van terrassen, een 8,2 voor het restaurantaanbod en een 8,0 voor het caféaanbod. Op het gebied van hotels deelt Maastricht de eerste plaats met Amsterdam en scoren beide steden een 7,9.

screenshot van iamsterdam.com

Slogans en/of kenmerken zijn beperkt bekend en passen vaak niet bij de stad
Om de aantrekkelijkheid van steden te vergroten en zichzelf sterker te profileren, investeren gemeenten in citymarketing. Een mogelijkheid om dat te doen is het gebruiken van een slogan of onderscheidende kenmerken. In het onderzoek scoort de spontane bekendheid van de slogans of kenmerken laag. Alleen de slogans ‘Er gaat niets boven Groningen‘ en ‘I amsterdam‘ zijn spontaan bekend bij een substantieel deel van de respondenten (20% bij Groningen en 11% bij Amsterdam). Bovendien vindt men de slogans veelal beperkt bij de steden passen, met uitzondering van Hilversum, Mediastad in het groen, Rotterdam World Port World City en Maastricht, dat gun je jezelf‘.

Het Toeristisch Imago Onderzoek 2010 is uitgevoerd door Birte, Inge, Roel en Stephen van LAgroup, in samenwerking met NBTC-NIPO Research. Wil je meer informatie over het onderzoek, neem dan contact met ons op via birte@lagroup.nl

De tijdelijke container stad van Puma - foto van prefabcosm.com

Een aanzet tot een visie op tijdelijkheid in stedelijke gebiedsontwikkeling

Op LAblog is al een aantal keren geschreven over tijdelijke leisure & arts initiatieven binnen stedelijke gebiedsontwikkeling. Wat is het nut van deze tijdelijkheid? Welke rol kunnen tijdelijke functies spelen in het (her)ontwikkelen van gebieden? In deze post kijk ik naar effecten van tijdelijkheid, waarbij ik teruggrijp naar eerdere posts of nieuwe voorbeelden laat zien.

Afbakening tijdelijkheid
Deze blogpost gaat over stedelijke ontwikkelingsinstrumenten die zich richten op een periode van 0 tot 5 jaar, en die niet het optuigen van een nieuw gebouw (zoals wettelijk gedefinieerd) impliceren. Denk hierbij aan tijdelijke invulling van leegstaande panden, het tijdelijk toevoegen van volume aan bestaande bebouwing of het tijdelijk aanpassen of verruimen van bestaande (permanente) functies.

Effecten van tijdelijkheid
Al deze instrumenten hebben op ieder een eigen wijze effect op de ontwikkeling van een gebied. Hieronder een aantal mogelijke en duidelijk waarneembare effecten.

1. Tijdelijke functies maken experiment en organische ontwikkeling mogelijk
Tijdelijke functies kunnen makkelijker ingepast worden binnen bestaande regelgeving, waardoor een flexibele (her)ontwikkeling van een gebied mogelijk wordt. Het gaat vaak om bouwkundig eenvoudige en dus goedkope interventies, waardoor het mogelijk is om bijvoorbeeld aan jonge ondernemers goedkope huisvesting aan te bieden. Dit maakt experiment in gebiedsontwikkeling mogelijk en hierdoor kan een gebied zich organischer ontwikkelen. Niet top down, bepaald door het bestemmingsplan, maar bottom up inhakend op bestaande behoeftes van lokale ondernemers, bewoners en bezoekers. Een mooi voorbeeld hiervan zijn de pop-up galleries in New York

2. Herprofilering en het tegengaan van verval
Tijdelijke functies kunnen ingezet worden om verval van binnenstedelijke gebieden te vertragen. In afwachting van financiering van nieuwe stedenbouwkundige plannen kunnen ontwikkelaars daardoor al in een vroegtijdig stadium een gebied een profiel geven en daarmee als het ware ‘voorontwikkelen’. Leegstaande panden of braakliggende terreinen krijgen daarmee een nieuwe functie, worden onderhouden en door de activiteit vindt sociale controle plaats. Een goed voorbeeld hiervan is het voor een periode van 5 jaar ontwikkelde Schieblock in Rotterdam; een leegstaand kantoor dat al jaren anti-kraak wordt bewoond en waarin nu tijdelijke functies op het gebied van kunst, cultuur, design en architectuur worden gehuisvest. Het volgende filmpje van RTV Rijnmond gaat over Schieblock.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

3. Reactivering door diversiteit
Het experiment levert vaak een toevoeging van variatie aan de bestaande functiemix op. Hierdoor neemt de diversiteit en dynamiek van een gebied toe en wordt een stedelijk gebied aantrekkelijker voor nieuwe doelgroepen. Deze bezoekers hebben veelal een diverse achtergrond, wat het creatieve klimaat ten goede komt. Door het, eveneens tijdelijk, faciliteren van ontmoetingen tussen deze verschillende bevolkingsgroepen worden deze wijken vaak culturele en creatieve hotspots in de stad. Een goed voorbeeld van het toevoegen van diversiteit en dynamiek aan een zich ontwikkelend stedelijk gebied is Area51 in Strijp-S in Eindhoven. Dit tijdelijk in een van de oude Philipsloodsen gevestigde skatepark vertegenwoordigt een stedelijke jongerencultuur en voegt een grote mate van levendigheid en diversiteit toe aan het gebied. Het is de bedoeling dat Area51 uiteindelijk een permanente vestiging krijgt in Strijp-S.

screenshot van area51skatepark.nl

4. Niet alleen interessant voor steden maar ook voor organisaties
Veel bekende voorbeelden van tijdelijkheid worden niet geïnitieerd door stedelijke ontwikkelaars, maar door bedrijven of culturele instellingen. Voor dergelijke organisaties vormt een tijdelijke structuur een manier om publiciteit te genereren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de Container Cities van Puma en Freitag, het jaarlijkse Serpentine Paviljoen in Londen of het Glazenhuis van 3FM. Gemeentes en gebiedsontwikkelaars zouden vaker met dit soort organisaties kunnen samenwerken  om synergie te creëren tussen de publicitaire belangen van bedrijven en de profilering van gebieden.

5. Meervoudig ruimtegebruik en seizoensverlenging
Een combinatie van permanente met tijdelijke functies kan een nieuwe dynamiek creëren en meervoudig ruimtegebruik mogelijk maken. Het voorbeeld van het Badeschiff in Berlijn laat zien hoe een min of meer tijdelijke voorziening een permanent karakter krijgt doordat het op verschillende manieren gebruikt wordt: in de zomer functioneert het als openlucht zwembad en in de winter als overdekt wellnesscentre. Een mooi staaltje seizoensverlenging (zie hier voor een filmpje over Badeschiff).

foto van jerome.bailly @ flickr.com

Deze inventarisatie vormt een aanzet tot een visie op tijdelijkheid in stedelijke gebiedsontwikkeling. Ik nodig de lezer uit om te reageren en een discussie hierover te starten.

“Steden zijn complexer dan wasmachines”, zo luidde een veelzeggende uitspraak van Gert-Jan Hospers bij zijn oratie ter aanvaarding van een leerstoel ‘City- en Regiomarketing’ aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Wasmachines zijn eenvoudiger te verkopen omdat ze geen directe gevoelswaarde hebben, althans niet in de mate waarin je jezelf verbonden kan voelen met de stad waarin je woont. De stad is geen product zoals een wasmachine.

Diverse vormen van citybranding en slogans

Uit gegevens van het verhuisgedrag (bijvoorbeeld uit de Ruimtemonitor van het Planbureau voor de Leefomgeving) van Nederlanders blijkt dat wij vrij vastgeroest zitten aan de plaats of regio waarin we wonen: verhuizen doen we meestal binnen de gemeente of de regio. We hebben een sociaal netwerk opgebouwd en velen hebben een vaste baan of carrière in de woonregio al dan niet aangevuld met kinderen die naar school gaan en een partner die zich aan dingen in de woonomgeving heeft verplicht. Het verhuizen naar een andere omgeving zorgt voor een breuk met de routines die zich inmiddels ontwikkeld hebben en het kost veel geld, tijd en energie om nieuwe routines op te zetten. We creëren een ‘sense of place‘ met onze omgeving. Een ‘heimat’-gevoel. Een dergelijk ‘heimat’-gevoel gaat niet alleen op voor bewoners van een stad, maar ook bedrijven zijn geografisch inert.

Hip en orgineel?

Gemeenten (en andere geografische overheden) zouden, aldus de oratie van Hospers, er daarom ook verstandig aan doen om naast hun marketing- en brandingprogramma om toeristen, bewoners en bedrijven van buiten aan te trekken (externe citymarkting, of in de woorden van Hospers ‘koude citymarketing’) ook meer te doen aan de marketing en branding ten behoeve van de eigen bevolking (interne of ‘warme citymarketing’). Deze warme citymarkting heeft tot doel voldoende voorzieningen te creëren zodat men binnen de eigen gemeente blijft: het aansluiten van de arbeidsmarkt op afgestudeerden is hier een voorbeeld van. Een studentenstad als Groningen heeft bijvoorbeeld veel moeite om zijn hoog opgeleide elite te behouden en in een aantal steden in Limburg krimpt de bevolking aanzienlijk.

Hospers snijdt hier indirect een belangrijk punt aan en deze oproep een soort pleitbezorging om een balans te zoeken tussen de ‘managerial city’ en de ‘entrepreneurial city’. Met andere woorden: te zoeken naar een balans tussen economische groei (door het aantrekken van investeringen van buitenaf door private partijen) en de zorg voor de eigen bevolking (zoals aansluitingen creëren op de eigen arbeidsmarkt waarin de overheid voorwaardenscheppend moet zijn).

Zinvol? Duidelijk? Of gewoon Helemaal Hengelo?

Voorbeeld 'citybranding' van een stadsdeel in Amsterdam

‘De Witte Dame’: thuisbasis van de Design Academy en middelpunt van de Dutch Design Week (bron: max @ flickr)

Eindhoven is samen met Helsinki in de race om in 2012 een jaar lang World Design Capital te mogen zijn. Beide steden zijn gekozen uit een lange lijst van 47 steden verspreid over de gehele wereld. Het World Design Capital-project is een tweejaarlijks project dat bedoelt is om een ‘design stad’ een jaar lang in de kijker te zetten en daaruit voortkomende opbrengsten te kunnen genereren. In 2008 was Turijn de eerste stad die zich heeft mogen presenteren als WDC en voor 2010 wordt de aandacht verplaatst naar Seoul. Het WDC-project past in het rijtje waarin bijvoorbeeld de jaarlijkse toekenning van de Europese Culturele Hoofdsteden valt, welke steeds ideale gelegenheden zijn om de stad goed te promoten.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Hoe Eindhoven het gaat doen is nog maar afwachten, maar de delegatie van de International Council of Societies of Industrial Design was positief over de kandidaatstelling en het bid book van Eindhoven (zie filmpje). Met de inmiddels internationaal beroemde Dutch Design Week (binnenkort van 17 tot 25 oktober in Eindhoven), de daaraan verbonden Design Academy en het sterke Brainport heeft Eindhoven in ieder geval een aantal redenen om zich ‘Designstad’ te kunnen gaan noemen. Er moet echter nog veel gebeuren in de opmaat naar 2012. Want ook al zijn er grote en toonaangevende instituten die zich bezig houden met het thema (industrial) design, aan kleine initiatieven en aan zichtbaarheid voor een breed publiek ontbreekt het nog. Eindhoven doet er goed aan om forse investeringen te reserveren voor dit project, zeker ook in het licht van de race van de vijf Brabantse steden om in 2018 de Culturele Hoofdstad van Europa te worden. Eindhoven kan daarin een belangrijke rol gaan spelen. Bovendien is de BrabantStad 2018-race een ideale gelegenheid om de ambities van Eindhoven als designstad te continueren in de jaren na de toekenning van het World Design Capital in 2012.

Lyon, Fête des Lumières 2008 Geüpload door portail_culture_lyon.