LAgroup on tour

Afgelopen maandag 16 augustus hadden we met LAgroup een cultureel dagje uit in en rondom Amsterdam. Het programma: Rijksmuseum, Fort bij Vijfhuizen, Kasteel Keukenhof en strandpaviljoen Bries.

Rijksmuseum

LAgroup on hardhattour bij het Rijks

’s Ochtends begon de dag met een hardhattour in het Rijksmuseum. Hier is de grootschalige en veelbesproken renovatie van vooralsnog € 366 miljoen en een verwachte oplevering in 2013 in volle gang. Het thema van de renovatie is Verder met Cuypers. De bedoeling is om het gebouw zoveel mogelijk te herstellen naar het oorspronkelijk ontwerp van architect Pierre Cuypers uit 1885. Dit betekent dat het Rijksmuseum weer een overzichtelijke indeling krijgt en dat – zoals we al konden zien maar helaas niet mochten fotograferen – decoraties in bijvoorbeeld de Eregalerij,  de Nachtwachtzaal en de trappenhuizen zoveel mogelijk in hun oorspronkelijke staat worden teruggebracht.

De huidige architecten Cruz y Ortiz hebben nogal wat concessies moeten doen aan hun ontwerp voor de renovatie, zoals te zien was in deze documentaire. Hun grootste inbreng zullen naar verwachting de heldere en transparante binnenhoven worden en het nieuwe Paviljoen voor Aziatische Kunst.

Vanaf 2013: het vernieuwde binnenhof en het nieuwe Paviljoen voor Aziatische Kunst - beelden van Cruz y Ortiz via www.rijksmuseum.nl

Kunstfort bij Vijfhuizen

foto via www.kunstfort.nl

De middag begon voor ons met een bezoek aan het Fort bij Vijfhuizen. Het fort is onderdeel van de Stelling van Amsterdam en is sinds 2005 een centrum voor actuele kunst. De benodigde € 3,2 miljoen voor de renovatie is voor 50% gefinancierd door de provincie Noord-Holland en voor 50% door de stichting zelf. De eigen inkomsten zijn afkomstig van de ontwikkeling en verkoop van een aantal huizen op het naastgelegen terrein. Naast de exporuimte heeft het fort een restaurant, atelierruimten en een kleine, permanente cultuurhistorische presentatie.

Kasteel Keukenhof

foto via dickwalraven.web-log.nl

Het hoogtepunt van onze trip was het bezoek aan Kasteel Keukenhof. Voor dit 17e-eeuwse landgoed is een masterplan ontwikkeld aan de hand waarvan het in 2012 weer volledig tot leven moet zijn gebracht. Het idee is om de oude functie van de buitenplaats, een retraite waar stedelingen tot rust en inspiratie konden komen, in ere te herstellen. Ook nu al vinden er allerlei exposities en evenementen plaats. Zo kregen wij een rondleiding van Gijs Stork, curator van de expositie vanbijdeburen (t/m 3 oktober 2010 en reserveren via de website). De expositie toont in en rond het kasteel kunstwerken uit de privécollecties van de Belgische verzamelaars Lieven Declerck en Marc Vanmoerkerke. De kunst die getoond wordt is bijzonder en van zeer hoog niveau. Er is o.a. werk te zien van Joseph Beuys, Thomas Hirschhorn en Bill Viola.

Petit Jean, Thomas Lerooy - foto via Stephen Hodes

Bries
We sloten onze dag af met een etentje bij strandpaviljoen Bries in Noordwijk aan Zee. Hier liet eigenaar Martijn van den Berg ons zien waarom Bries verkozen is tot strandpaviljoen van het jaar. Ook vertelde hij over het transparante en gemakkelijk te demonteren gebouwconcept, ontworpen door Bart Akkerhuis (voormalig medewerker van Renzo Piano). Het laatste beeld van onze dag zag er min of meer zo uit:

foto via www.briesnoordwijk.nl

De tijdelijke container stad van Puma - foto van prefabcosm.com

Een aanzet tot een visie op tijdelijkheid in stedelijke gebiedsontwikkeling

Op LAblog is al een aantal keren geschreven over tijdelijke leisure & arts initiatieven binnen stedelijke gebiedsontwikkeling. Wat is het nut van deze tijdelijkheid? Welke rol kunnen tijdelijke functies spelen in het (her)ontwikkelen van gebieden? In deze post kijk ik naar effecten van tijdelijkheid, waarbij ik teruggrijp naar eerdere posts of nieuwe voorbeelden laat zien.

Afbakening tijdelijkheid
Deze blogpost gaat over stedelijke ontwikkelingsinstrumenten die zich richten op een periode van 0 tot 5 jaar, en die niet het optuigen van een nieuw gebouw (zoals wettelijk gedefinieerd) impliceren. Denk hierbij aan tijdelijke invulling van leegstaande panden, het tijdelijk toevoegen van volume aan bestaande bebouwing of het tijdelijk aanpassen of verruimen van bestaande (permanente) functies.

Effecten van tijdelijkheid
Al deze instrumenten hebben op ieder een eigen wijze effect op de ontwikkeling van een gebied. Hieronder een aantal mogelijke en duidelijk waarneembare effecten.

1. Tijdelijke functies maken experiment en organische ontwikkeling mogelijk
Tijdelijke functies kunnen makkelijker ingepast worden binnen bestaande regelgeving, waardoor een flexibele (her)ontwikkeling van een gebied mogelijk wordt. Het gaat vaak om bouwkundig eenvoudige en dus goedkope interventies, waardoor het mogelijk is om bijvoorbeeld aan jonge ondernemers goedkope huisvesting aan te bieden. Dit maakt experiment in gebiedsontwikkeling mogelijk en hierdoor kan een gebied zich organischer ontwikkelen. Niet top down, bepaald door het bestemmingsplan, maar bottom up inhakend op bestaande behoeftes van lokale ondernemers, bewoners en bezoekers. Een mooi voorbeeld hiervan zijn de pop-up galleries in New York

2. Herprofilering en het tegengaan van verval
Tijdelijke functies kunnen ingezet worden om verval van binnenstedelijke gebieden te vertragen. In afwachting van financiering van nieuwe stedenbouwkundige plannen kunnen ontwikkelaars daardoor al in een vroegtijdig stadium een gebied een profiel geven en daarmee als het ware ‘voorontwikkelen’. Leegstaande panden of braakliggende terreinen krijgen daarmee een nieuwe functie, worden onderhouden en door de activiteit vindt sociale controle plaats. Een goed voorbeeld hiervan is het voor een periode van 5 jaar ontwikkelde Schieblock in Rotterdam; een leegstaand kantoor dat al jaren anti-kraak wordt bewoond en waarin nu tijdelijke functies op het gebied van kunst, cultuur, design en architectuur worden gehuisvest. Het volgende filmpje van RTV Rijnmond gaat over Schieblock.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

3. Reactivering door diversiteit
Het experiment levert vaak een toevoeging van variatie aan de bestaande functiemix op. Hierdoor neemt de diversiteit en dynamiek van een gebied toe en wordt een stedelijk gebied aantrekkelijker voor nieuwe doelgroepen. Deze bezoekers hebben veelal een diverse achtergrond, wat het creatieve klimaat ten goede komt. Door het, eveneens tijdelijk, faciliteren van ontmoetingen tussen deze verschillende bevolkingsgroepen worden deze wijken vaak culturele en creatieve hotspots in de stad. Een goed voorbeeld van het toevoegen van diversiteit en dynamiek aan een zich ontwikkelend stedelijk gebied is Area51 in Strijp-S in Eindhoven. Dit tijdelijk in een van de oude Philipsloodsen gevestigde skatepark vertegenwoordigt een stedelijke jongerencultuur en voegt een grote mate van levendigheid en diversiteit toe aan het gebied. Het is de bedoeling dat Area51 uiteindelijk een permanente vestiging krijgt in Strijp-S.

screenshot van area51skatepark.nl

4. Niet alleen interessant voor steden maar ook voor organisaties
Veel bekende voorbeelden van tijdelijkheid worden niet geïnitieerd door stedelijke ontwikkelaars, maar door bedrijven of culturele instellingen. Voor dergelijke organisaties vormt een tijdelijke structuur een manier om publiciteit te genereren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de Container Cities van Puma en Freitag, het jaarlijkse Serpentine Paviljoen in Londen of het Glazenhuis van 3FM. Gemeentes en gebiedsontwikkelaars zouden vaker met dit soort organisaties kunnen samenwerken  om synergie te creëren tussen de publicitaire belangen van bedrijven en de profilering van gebieden.

5. Meervoudig ruimtegebruik en seizoensverlenging
Een combinatie van permanente met tijdelijke functies kan een nieuwe dynamiek creëren en meervoudig ruimtegebruik mogelijk maken. Het voorbeeld van het Badeschiff in Berlijn laat zien hoe een min of meer tijdelijke voorziening een permanent karakter krijgt doordat het op verschillende manieren gebruikt wordt: in de zomer functioneert het als openlucht zwembad en in de winter als overdekt wellnesscentre. Een mooi staaltje seizoensverlenging (zie hier voor een filmpje over Badeschiff).

foto van jerome.bailly @ flickr.com

Deze inventarisatie vormt een aanzet tot een visie op tijdelijkheid in stedelijke gebiedsontwikkeling. Ik nodig de lezer uit om te reageren en een discussie hierover te starten.

De opening van Marqt, maart 2010 (foto van www.thebank.nl). The Bank is een van de 16 locaties die 27 juni opengesteld worden voor publiek.

Komende zondag 27 juni is de Dag van de Architectuur, die in het teken staat van hergebruik. ARCAM organiseert tussen 10:00 en 17:00 uur rondleidingen in maar liefst 16 oude gebouwen  in Amsterdam. In al deze gebouwen is of wordt binnenkort nieuw leven geblazen. Enkele te bezichtigen gebouwen zijn:

• The Bank op het Rembrandtsplein waarin o.a. de nieuwe vestiging van Marqt is gevestigd.
• De Hallen, de oude tramremise in Oud-West, waar volgens oude plannen een cultuur- en uitgaanscentrum met een poppodium en een filmzaal zou komen. Vanwege een conflict tussen de beoogde ontwikkelaar en het stadsdeel zijn de plannen van de baan. Wat er nu gaat gebeuren is vooralsnog onbekend.
• Het voormalig Burgerziekenhuis (ook voormalig stadsdeelkantoor) aan de Linnaeusstraat in Oost. In dit  gebouw wordt momenteel het nieuwe Eden Parc Hotel Amsterdam gerealiseerd, een viersterrenhotel met 120 kamers, een grand café met terras en vergaderfaciliteiten.

Voor meer info over deze en 13 andere nieuwe ideeën voor oude gebouwen, klik hier

Foto: glamismac @ flickr.com

MAXXI, het eerste nationale museum voor hedendaagse kunst van Italië, opende twee weken geleden in Rome. Het opvallende gebouw ligt middenin de wijk Flaminio en katapulteerde de oude stad in één keer de 21e eeuw in.

Het museum is ontworpen door Zaha Hadid. In haar veelbesproken ontwerp herkennen we een aantal elementen uit ons eigen onderzoek naar, en pleidooi voor architectonische vernieuwing bij musea. Zoals eerder vermeld leidt ons onderzoek tot het boek Beyond the black box and white cube, dat LAgroup deze herfst zal uitgeven.

Een aantal voor ons aansprekende elementen van het ontwerp van MAXXI wil ik hier kort uitlichten: 1. Onderdeel van de stad: het gebouw is dusdanig vormgegeven dat het verwoven is met, en daardoor onderdeel uitmaakt van de stedelijke context.

Foto: architectenweb.nl

2. Open en transparant: het openbare karakter van het gebouw wordt verder versterkt door de publieke verblijfsruimte voor de entree en de transparante gevel die uitnodigt om naar binnen te gaan.

Foto: glamismac @ Flickr.com

3. Vernieuwende exporuimte: Binnen blijkt het museum geen traditionele, afgesloten expositieruimten – zgn. white cubes – te hebben. Nee, het is één vloeiende en verrassende wandelroute die bezoekers langs wanden leidt die tegelijkertijd dragers van kunst, projectieschermen en kunstwerken op zich kunnen zijn.

Foto: Corscri Daje Tutti! @ flickr.com

In hetzelfde weekend van de opening van het MAXXI, werd ook de nieuwe vleugel gepresenteerd van MACRO. Dit stedelijk museum voor hedendaagse kunst wordt deze herfst officieel heropend.

Ondanks kritiek op het ontwerp van Hadid (het gebouw is zo opvallend dat het de aandacht voor de kunst zelf zou wegtrekken) staat Rome met het nieuwe MAXXI en het vernieuwde MACRO weer volop in de schijnwerpers van de internationale hedendaagse kunst. Wanneer volgt Amsterdam?

>>
>>> MAXXI in cijfers >>>

• Het gebouw huisvest 2 musea: MAXXI Art en MAXXI Architecture - bron: maxxi.beniculturali.it
• De realisatie van het museum kostte ruim €165 miljoen - bron: Telegraph.co.uk
• De oplevering van het museum is 4 jaar vertraagd - bron: Architectenweb.nl
• Het jaarlijkse budget is €10-12 miljoen, waarvan €4-5 miljoen wordt betaald door het Ministerie van Cultuur - bron: FT.com
• Het verwachte jaarlijkse bezoekaantal ligt tussen 250.000 en 500.000. Dit is vrij bescheiden vergeleken met bijvoorbeeld de 5 miljoen die Tate Modern in het eerste jaar trok, maar begrijpelijk gezien de moordende culturele concurrentie in Rome - bron FT.com
• Het begin is in ieder geval succesvol: na drie dagen stond de bezoekteller op 25.000 - bron: Artinfo.com

Pier 1, Brooklyn Bridge Park (bron: New York Times, april 2010)

In het MoMA vindt op dit moment een interessante tentoonstelling plaats over de toekomst van New York’s waterfront in een wereld met stijgende temperatuur en zeespiegel. Tegelijkertijd opende deze maand het eerste deel van Brooklyn Bridge Park: Pier 1. Dit project is een concreet voorbeeld van hoe een maatschappelijk opgave – namelijk de revitalisatie en verlevendiging van een wijk – samenvalt met het groener en duurzamer maken van een stad.

Brooklyn Bridge Park wordt de komende jaren gerealiseerd aan het waterfront van Brooklyn. Dit was voorheen een ‘hard’ en grijs gebied met oude, vervallen pakhuizen. Nu worden de meeste pakhuizen gesloopt en wordt de kade drastisch vergroend. Als alles af is wordt het park in totaal ruim 2 km. lang en ruim 25 ha. groot en zal zich uitstrekken over verschillende pieren met elk een eigen recreatieve functie:

“Pier 6, the furthest to the left, will be covered by patches of wetlands and lawn and volleyball courts. Pier 5 will offer outdoor “active recreation areas,” with soccer and softball fields. Others will be blanketed with grass, a pebble beach, an outdoor event space.” (New York Times, april 2010)

Pier 1, Brooklyn Bridge Park (bron: New York Times, april 2010)

Bij het park worden twee grote appartementencomplexen gerealiseerd, waarvan een met hotel. De opbrengsten hiervan worden benut  voor de financiering en het onderhoud van het park. Hiermee geeft het totale project een maatschappelijke, ecologische én economische impuls aan het gebied:

“Brooklyn Bridge Park, designed by Michael Van Valkenburgh Associates, is an attempt to come to terms with the best and worst of our era: on the one hand, concern for the environment and an appreciation for the beauty of urban life and infrastructure; on the other, the relentless encroachment of private interests on the public realm. … Still, the city can live with the trade-off. … the project as a whole will radically alter the character of the city, not only by making it greener but also by reorienting it toward the life of the harbor.” (New York Times, april 2010)

Brooklyn Bridge Park kan de opmaat zijn voor dit toekomstbeeld van New York, te zien in de tentoonstelling waarmee ik mijn verhaal begon:

door Architecture Research Office and dlandstudio

Voor meer foto’s van Brooklyn Bridge Park, zie hier.

Stephen plaatste eerder een post over het plan voor een vergroening van het watrefront van Parijs. Zie hier.

foto: tdietmut @ flickr.com

Vorige maand opende de ss Rotterdam, het voormalige vlaggeschip van de Holland Amerika Lijn (HAL), haar deuren voor publiek. De ss Rotterdam is het grootste passagiersschip dat ooit in Nederland is gebouwd. Het is in september 1958 gedoopt door Koningin Juliana en begon haar eerste reis in september 1959 met als bestemming New York. Tot 1971 maakte De Rotterdam regelmatig de overtocht tussen Rotterdam en New York. Later deed het dienst als cruiseschip voor de Holland Amerika Lijn. In 2000 ging het schip uit de vaart.

Na een grondige renovatie is het schip teruggekeerd naar huis en kreeg het een vaste ligplaats in de Rotterdamse wijk Katendrecht. Nu is de ss Rotterdam herontwikkeld tot een zeer bijzondere attractie.

foto: Make Love Not Art @ flickr.com

Bezoekers kunnen er allerlei rondleidingen volgen en het schip beschikt over meerdere congreszalen en een hotel met twee restaurants en een bar en een dependance van het Maritiem Museum. De inrichting van het schip, waaronder de hotelkamers, komt voor een deel overeen met die van de jaren ‘60/’70. Het lijkt net alsof je terug in de tijd bent gestapt.

De renovatie van het schip ging niet zonder slag of stoot: de investeringskosten vielen vele malen hoger uit (waarover meer hier) en de opening werd een aantal maal uitgesteld. Desondanks is Rotterdam een unieke toeristische attractie rijker, welke met 80 leerwerkplekken jaarlijks zo’n 240 (kansarme) jongeren uit de omgeving een stageplek biedt. Dit sociaal-maatschappelijke aspect, als ook het verwachte jaarlijkse bezoekaantal van ruim 700.000, zal ongetwijfeld een impuls geven aan de revitalisatie van Katendrecht.

AEG-Turbinenfabrik (stoha @ flickr.com)

In de AEG Turbinehal is na 100 jaar nog steeds geen plek voor yuppies, ravers en curatoren

Als adviesbureau op het gebied van kunst, cultuur en vrije tijd, zijn we gewend om over industrieel erfgoed na te denken in termen van recreatief hergebruik. Voorbeelden hiervan zijn opdrachten die we deden voor de Westergasfabriek in Amsterdam, deze gevangenis in Rotterdam-Noord en de Spoorzone in Tilburg.

Zojuist las ik een artikel in de New York Times over het 100-jarige bestaan van de AEG Turbinehal in Berlijn. Dit industrieel-architectonisch hoogstaandje, ontworpen door Peter Behrens, heeft tot op de dag van vandaag de hiervoor benoemde herontwikkelingstrend weerstaan. Dit keer dus geen dure lofts voor yuppen, geen clubs voor ravers en geen ateliers of musea voor kunstenaars, maar gewoon ‘business as usual’.

Lees hier het artikel uit de New York Times. Voor meer afbeeldingen van de AEG Turbinehal, klik hier.

3D Animatie van de Markthal door PlusAnimations

De Markthal en de herontwikkeling van het Laurenskwartier

Sinds november 2009 is men in Rotterdam volop bezig met de bouw van de Markthal. Hier zullen vanaf 2014 zo’n honderd ondernemers zes dagen per week hun verse producten aanbieden. Het boogvormige gebouw, ontworpen door Winy Maas’ MVDRV, wordt gerealiseerd in het Laurenskwartier. Dit gebied bevatte voor WOII de belangrijkste winkelstraat van Rotterdam (de Hoogstraat), maar had ernstig te lijden onder de bombardementen. Nu is de wijk weer in opkomst; niet alleen vanwege de bouw van de Markthal, maar ook door de restauratie van het Hufpand en de bouw van Blaak 31.

Functies en statistieken

De Markthal, ontwikkeld door Provast, zal naast de markt ook plaats bieden aan andere winkels, horeca, appartementen en een parkeergarage. Enkele statistieken:

• Vooralsnog oplevering in 2014.
• De hal bestaat uit een grote boog die op de begane grond circa 70 meter breed is en 117 meter lang. dit komt overeen met de maat van een voetbalveld. De hoogte van de hal bedraagt ongeveer 40 meter.
• In de boog komen 228 appartementen.
• Onder de hal komt een parkeergarage met ongeveer 1.200 plaatsen.
• De verwachte kosten van de bouw zijn geschat op 175 miljoen euro. Daarvan komt 72,5 miljoen van de gemeente Rotterdam.

Zien wat er niet is

Er is nog iets dat het gebouw bijzonder maakt: de Markthal is het eerste gebouw ter wereld dat er nog niet is, maar al wel te zien is. Dit kan via de mobiele architectuurapplicatie SARA, de Stedelijke Augmented Reality Applicatie van het NAi.  Door je smartphone – zoals een iPhone – op de toekomstige plek van de Markthal te richten, wordt het 3D-model en andere informatie over het gebouw zichtbaar. Hoe het werkt, kun je zien in dit filmpje:

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Meer weten over augmented reality, klik hier en hier

Nieuwsgierig?

Wanted: Grand Projects

Where have the mavericks gone with their creative ideas? Amsterdam has become too much of a bureaucrat, favoring infrastructure and business. But a Noord-Zuidlijn or Zuidas won’t place us among the top European cities. What Amsterdam needs, is to feel the creativity of arts and leisure running through it veins again. We need grand projects, a next Eiffel Tower or Woodstock, which can revitalize the city with acupunctural intensity. Because the only way to stand out in 2020, is to have bold and inspiring ideas in 2010. Let’s dream up ten breakthrough projects that will push the city to the limits of its imagination, but are interesting enough to at least seriously consider. Here’s two.

Zeppelinning Waterland – the ultimate Dutch polder experience

God created the world, but the Dutch made Holland. As land creators, we enjoy a global guru reputation. But how come all tourists visit the Rijksmuseum, ooh-ing and aah-ing the stunning Dutch landscapes by Vermeer and contemporaries, but never go see them in real? Let’s make the Museumplein the place to hop on for a two-hour Zeppelin-tour of Waterland, a stone’s throw north of Amsterdam. From above, the watery structure of these polders is breathtaking. A local lunch (Beemstercheese and buttermilk!) completes the ultimate Dutch polder experience. Dykes, ditches, windmills, farming communities frozen in time and incredible flattness – all the heritage is already there. We just need some grand thinking to make our Dutch polders the next Swiss Alps (which are melting, anyway).

The People’s Park

The People’s Park – bottom-up creativity that changes the city

In the digital age more people than ever are sharing and collaborating creative ideas. Let’s use some of this new mentality make Amsterdam less a top-down planning machine, and more a place to participate. Our creativity and can-do mentality can be the ingredients for a new public space called The People’s Park. Everyone can buy one or more pixels (5×5 m² plots) and lend them to whichever friend, artist or institution need it for their temporary projects. Just read the proposals online and vote with your pixels. If enough agree, the summer could bring us an urban garden and artBBQfestival and the winter a wooden sauna village. The People’s Park is Lowlands meets Westerpark, with the grid as ultimate democratizer. Amsterdam, are you ready for this?

Illustrations: Jacques Abelman

In het kader van het 2 jarige bestaan organiseerden Mieke en Naomi van MIMOA, samen met Brenda van viA BK, een fietstocht door de architectuurstad van Nederland: Rotterdam.

Hieronder het verslag van deze topdag, geschreven door Merel van De Architect:

A

MIMOA Event 09 Rotterdam: Een exclusieve fietstocht

MIMOA, de moderne architectuurgids op het internet, bestaat twee jaar en dat moest worden gevierd! En waar kan dat beter dan in Rotterdam, de architectuurstad van Nederland. Een select groepje was op 31 oktober uitgenodigd voor een exclusieve fietstoer door de stad. We bezochten architectonische hoogtepunten, getransformeerde havengebieden en bekende architectenbureaus. ’s Avonds werd deze enerverende dag afgesloten met een groots feest in café De Witte Aap.

Van onze verslaggever

09:25

Na een rondleiding door het Groothandelsgebouw kloppen we aan bij het kantoor van architectenbureau Neutelings-Riedijk. Bij de entree stuiten we onmiddellijk op de verschillende onderscheidingen die het bureau ontving voor het ontwerp van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid in Hilversum. Hilbrand Wanders leidt ons rond en vertelt hoe het bureau aan projecten werkt. Opvallend is dat ze veel met maquettes werken en tot ver in het ontwerpproces met de hand tekenen.

10:15

Voor de Architectuur Biënnale heeft het Nederlands Architectuur Instituut (NAi) een tijdelijke nieuwe entree gemaakt. Hierdoor komen we direct binnen in een tentoonstellingsruimte, waarin zich tegelijkertijd de bookshop en het café bevinden.Teun van den Ende vertelt over de tentoonstelling van de ‘Open city’, die door Kees Christiaanse is samengesteld. Daarna gaat hij in op de visie van CRIMSON over stedelijke vernieuwing, waarin wordt gepleit voor kleine interventies in de stad in plaats van visionaire masterplannen.

11:30

Robert Winkel van Mei. Architecten en Stedenbouwers leidt ons rond door het Lloydkwartier. Veel van de ontwerpen op de pier staan op naam van zijn architectenbureau. Zo ook de herbestemming van het Rijksmonument Jobsveem, terwijl Winkels’ bureau in eerste instantie als tweede was geëindigd. Het bureau dat als eerste was geselecteerd, kwam niet met een goede oplossing voor het nieuwe programma met commerciële functies en lofts. Hierdoor vroeg de opdrachtgever alsnog Winkel om met een uitgewerkt plan te komen. Kenmerkend voor dit plan zijn de enorme gaten (van gevel tot gevel) in het gebouw.
Ook bekijken we het appartement van Winkel in de Schiecentrale, dat hij zelf heeft ontworpen.

12:45

De volgende stop is de Kunsthal. Daar krijgen we een lunch en discussiëren we over vijf stellingen die Trespa aan ons voorlegt:

• Vrije vormen en blobs blijven exclusieve architectuur
• Kleuren maken een gebouw minder tijdloos en modegevoelig
• Is het mogelijk om nieuwe natuurlijke materialen te creëren?
• Grafische vormen zijn architectuur, patronen zijn mode
• Energie-efficiënte of energie-producerende elementen maken een gebouw esthetisch onaantrekkelijk
• De totale kosten van een gebouw controleren meer en meer de architectonische vormgeving

Uit het debat dat erop volgde, kwamen verschillende interessante punten naar voren. Zo blijken oranje en rood veel gebruikte kleuren in architectuur in Noord-Europa, maar kiezen de meeste opdrachtgevers toch voor een neutrale kleur, zodat het gebouw zo lang mogelijk mee kan.

Op de vraag wat nu eigenlijk een natuurlijk materiaal is, kwam geen eenduidig antwoord. Volgens één van de genodigden is een materiaal natuurlijk als het voldoet aan het Cradle-to-cradle-principe. Iemand anders roept dat dit principe te beperkt is en dat we moeten kijken naar de totale levenscyclus van een materiaal.

Of de architectonische vormgeving afhankelijk is van het beschikbare budget wordt betwist. Zo zegt iemand dat een goede architect met elk budget iets moois moet kunnen maken. Dat heeft te maken met creativiteit en niet zozeer met geld. Daar kunnen de meeste aanwezigen zich tot bepaalde hoogte in vinden, maar om kwalitatief goede materialen toe te kunnen passen, is natuurlijk wel geld nodig.

15:15

Van de Wilhelmina Pier fietsen we naar Katendrecht. We stoppen bij het Bodyhouse dat ontworpen is door Monolab. De valbeveiliging die een jaar geleden al zou worden geplaatst, ontbreekt nog steeds. Daardoor is de rondleiding onderleiding van Jan Willem van Kuilenburg (architect bij Monolab) door het huis met zijn smalle trappen en halve verdiepingen op sommige momenten iets te spannend, maar misschien komt dit ook doordat iedereen erg onder de indruk is van het ongewone huis.

16:00

Hoe dichter we basisschool de Kleine Pijler door PLUS Architecten naderen, hoe meer het gebouw lijkt te bewegen. De lijnen van de foto’s die op de gevel staan afgebeeld, zijn in Trespa panelen gefreesd. Door de variërende diepte van de groeven, ontstaat er een duizelingwekkende beweging in de gevel van het verder zeer strakke gebouw.

16:30

Met een watertaxi worden voor de Red Apple op het Wijnhaveneiland afgezet. Het rode gebouw geeft kleur aan de steeds grijzer wordende lucht. We bezoeken onder leiding van Michael Trinkner het appartementvan Han van den Born, één van de partners van het architectenbureau KCAP dat verantwoordelijk is voor het ontwerp van de woontoren. Het uitzicht is indrukwekkend. Er wordt ons verteld dat op heldere dagen de haven van Antwerpen te zien is.

17:00

We vertrekken naar De Dépendance waar Adam Scales, architect bij urban landscape office ZUS, ons vertelt over het gebouw. Ooit schuilden er daklozen, maar nu worden er workshops en tentoonstellingen gehouden, op eigen initiatief van ZUS.

Als afsluiting toasten we op de tot zo ver geslaagde verjaardag van MIMOA!