C-mine (afbeelding via atelierbinnenhuis.blogspot.com)

Genk (wiki) in Belgisch Limburg is een vrij jonge stad en een van de belangrijkste industriële steden in Vlaanderen. De stad kwam tot groei en bloei door de steenkoolmijnen en heeft naast diverse mijnsites ook een paar mooie, historische tuindorpen die hoorden bij de groei van de mijnen. Eind jaren tachtig sloten de mijnen. Daarna worstelde het Vlaamse Genk, net als een aantal steden in Wallonië, met jongeren die gaan studeren in Brussel, Leuven of Antwerpen en wegtrekken.

Om het tij te keren is de zogenaamde C-mine bedacht: een herontwikkeling van het industriële erfgoed van de mijn van Winterslag. Daarbij werd creativiteit en innovatie als hefboom gebruikt voor de ontplooiing van mensen en nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen. Er zijn activiteiten binnen vier domeinen: educatie, artistieke creatie en presentatie, creatieve economie en creatieve recreatie.

In 2005 is de bioscoop als eerste voorziening open gegaan en heeft voor aanloop en draagvlak gezorgd. Daarna startte het cultuurcentrum en vestigde zich de Media, Art & Design-faculty op C-Mine. Anno 2011 is de ontwikkeling van de site in afronding en is de ambitieuze, hedendaagse herbestemming goed te zien. Nieuwe functies activeren de oude mijnsite en creëren een unieke plek in de stad.

Op de C-mine zijn de volgende voorzieningen te vinden:

• bioscoop-complex Euroscoop
• Media, Arts & Design-faculty (MAD-faculty)
• bezoekerscentrum
• grote en kleine theaterzaal, foyer, tentoonstellingszalen, multifunctionele zaal en vergaderruimten
• designbedrijven als studio Pieter Stockmans en Painting with light
• design pop-up shop
• fitnesscentrum
• restaurants en cafés
• ondergrondse C-mine experience (ondergronds gangenstelsel tussen machinegebouw en schachtbok – opening in april 2012)
• cultuur- en evenementenplein met als blikvangers de oude, hoge schachtbokken
• ondergrondse parkeergarage

Tentoonstellingsruimte (afbeelding van Organza Network, Flickr.com)

De omvorming is respectvol en hedendaags ontworpen. Er is voortgebouwd op de overmaat aan ruimte en het zintuiglijke gevoel. Bij de schachtblok zijn bijvoorbeeld waterdampspuitjes te vinden die de stoom van de warme aarde symboliseren.

C-mine is een plek waar de historie van de mijn en de creatie van cultuur gaan hand in hand.

Ontwerp C-mine centrum: 51N4E (Brussel)
Ontwerp C-mine cultuurplein: HOSPER (Haarlem)
Ontwerp meubilair C-mine cultuurplein: Carmela Bogman en HOSPER
Ontwerp media & design academie: Bogdan & Van Broeck (Brussel)

Meubilair C-mine cultuurplein, Carmela Bogman en HOSPER

Van de website van C-mine:

Eén jaar C-mine: de cijfers
3… groepen meldden zich het afgelopen jaar gemiddeld elke dag aan voor een rondleiding.
12… partners en initiatieven vonden op C-mine al een plekje onder de zon.
150… tickets per dag verkocht het C-mine Cultuurcentrum in de maand na de officiële opening.
1000… uren aan activiteiten vonden er in 2010 al plaats in de zalen van de energiegebouwen.
2000… activiteiten gingen in 2010 al door in de energiegebouwen.
11 000… gegadigden kwamen sinds september 2010 naar C-mine voor een gegidste rondleiding.
50 000… bezoekers namen in totaal deel aan het eerste C-mine Moment, dat losbarstte op 8 september 2011.
100 000… cultuurliefhebbers lieten zich verleiden door het programma van het C-mine cultuurcentrum.
430 000… mensen zakten af naar Euroscoop in 2010.
700 000… bezoekers trok de hele site het afgelopen jaar.

Deze blogpost is geschreven door Birte Querl van LAgroup en Ronald Bron van HOSPER. HOSPER en LAgroup werken op dit moment samen aan een ontwikkelingsvisie voor Bloemendaal aan Zee.

Foto van Julien Legrand via www.charleroiadventure.com

Jaren geleden hield de Volkskrant een verkiezing voor de lelijkste stad ter wereld. Luik greep naast de titel. Charleroi won, maar niet van harte. De stad hield de dramatisch slechte stedelijke gebiedsontwikkeling liever verborgen voor het publiek. Local Nicolas dacht daar echter anders over. Hij besloot in te spelen op de titel ‘lelijkste stad ter wereld’ en organiseerde een ludieke stadssafari langs een aantal deprimerende, verlaten en mysterieuze plekken. Inmiddels is Nicolas al zo’n 80 keer op safari geweest in eigen stad.

The big five…
De eerste halte is een spookmetrostation. Wallonië heeft dit metrostation ooit afgedwongen toen Vlaanderen er ook één kreeg. Niet omdat daar behoefte aan was. Nee omdat in de Belgische politiek nou eenmaal het principe ‘gelijke monniken, gelijke kappen’ geldt. Wat nu rest is een desolate plek die vooral nog bekend is onder graffitispuiters.

Vervolgens reden we naar een oude metaalfabriek. Het is een complex dat enigszins overeenkomt met het Hembrugterrein in Zaanstad, met als grote verschil dat in Charleroi niet wordt nagedacht over herbestemming. Nou, jaren geleden wel, toen deed de fabriek nog een tijdje dienst als lokale ‘zoo’. Maar nu is het vooral een fotogenieke plek:

Voor de lunch vervolgden we onze safari naar een mijnterril. Na een korte beklimming werden we beloond met een uitzicht over de oude fabrieken en het heuvellandschap. Later begreep ik pas dat deze heuvels een soort afvalbergen uit het mijnverleden zijn. Inwoners van Charleroi lijken hier niet zoveel problemen mee te hebben: sommigen hebben er gewoon hun achtertuin op aangelegd.

De vierde highlight is een oud industriegebied dat deels nog in functie is. Verroeste gebouwen, muren met graffiti en voorbijvarende plezierbootjes zorgen voor een surrealistisch beeld. Als we foto’s maken van een oude fabriek, verzoekt een beveiliger ons om dat niet te doen. En dat maakt deze plek nog geheimzinniger.

Tot slot sluiten we af bij een broedplaats. Het leegstaande pand – en daar zijn er genoeg van – is onderdeel van het Let’s Colour Project. Dit is een initiatief om de stad meer kleur te geven. Het gebouw is deels oranje geverfd en het naastliggende spoor heeft een rood-wit motief gekregen. Vanuit daar nemen we de metro naar de ‘Wallen’ van Charleroi, het eindpunt van de safari. Ook de hoeren(lopers) worden opgevrolijkt door een fel geschilderd gebouw.

Toch hoop ik stiekem dat de stad Charerloi niet teveel plekken gaat opleuken. De charme van deze postindustriële stad zit hem juist in de 3 R’s: roest, rook en ravage.

Zie hier de kaart met alle locaties van de stadssafari

Hannekes Boom op de Kop Dijksgracht - foto via thefredlees.com (Hans Frederiks)

Bij mooi weer is Amsterdam overvol. Maar terwijl de grachtengordel zucht onder de druk van bewoners en toeristen, ontstaan er nieuwe plekken aan de rafelranden van de binnenstad. Voorbeelden hiervan zijn de Kop Dijksgracht en Oostenburgereiland.

Allereerst de Kop Dijksgracht. Eind 2008 deden wij bij LAgroup, in opdracht van Projectbureau Zuidelijke IJoever, een studie naar mogelijke publieksvoorzieningen op deze schitterde plek bij CS. Als gevolg van de crisis kwam er uiteindelijk geen ‘gebiedsontwikkeling-oude-stijl’, maar schreef de gemeente Amsterdam een prijsvraag uit. Enthousiaste ondernemers met een goed plan voor tijdelijke horeca konden zich melden. Het resultaat is Hannekes Boom. Of, zoals het persbericht meldt, “een slow food restaurant dat Cradle-to-Cradle gebouwd is met een link naar de historie, een haven en terras”.

De locatie voor en na de komst van Hannekes Boom - rechterfoto via hannekesboom.nl

Even verderop op Oostenburgereiland ligt het voormalige Stork-terrein. Het gebied achter de Czaar Peterstraat is bij sommigen bekend van De Volkskrant/Het Parool (het INIT-gebouw) en de Convention Factory. Sinds kort vestigen ondernemers zich ook in de oude, industriële panden op het terrein. Zo opende eind 2010 restaurant Rosa & Rita in de voormalige kantine van de Nederlandsche Scheepsbouw Maatschappij:

Rosa & Rita - foto via petitepassport.com

En vorige maand werd ‘stadsoase’ Roest geopend in het Koud Gas Gebouw. Vroeger werd hier energie opgewekt voor de enorme Van Gendthallen, nu is het een café, theater, podium, expositieruimte en strand. Woningbouwcorporatie Stadgenoot, eigenaar van het gebouw en de Van Gendthallen, droeg bij aan de totstandkoming van Roest.

Roest - foto via Bert Kommerij @ flickr.com

Roest - foto via www.facebook.com/amsterdamroest

Voor ontwikkelaars zijn deze (tijdelijke) voorzieningen een slimme en relatief goedkope manier om gebieden te revitaliseren en op de kaart te zetten. Juist in deze economisch lastige tijd.

Als bezoeker moet je goed je best doen om er te komen, maar daar krijg je energieke plekken voor terug. Zelfs in de binnenstad van Amsterdam.

Klik op de map voor de routes naar Hannekes Boom (A), Rosa & Rita (B) en Roest (C).

Nieuwe Energie (bron: debs-eye via Flickr.com)

Alweer enige tijd geleden opende het gebouw Nieuwe Energie in Leiden. Zeker als het gaat om de gebruiksvriendelijkheid van het pand, wat mij betreft één van de beter geslaagde herontwikkelingsprojecten van industrieel erfgoed in Nederland.

Nieuwe Energie is een industrieel monument uit de wol- en lakenindustrie. Het pand biedt onder meer onderdak aan een vergadercentrum met drie zalen. Ook wordt het pand incidenteel gebruikt voor kleinschalige beurzen. De ROC runt er tevens een (bedrijfs-)restaurant waar jonge koks ervaring met het vak opdoen. Het complex bestaat verder uit het Huis van de Communicatie voor commerciële bedrijven in de mediasector en uit een opvang voor dak- en thuislozen.

Partijen betrokken bij realisatie
Nieuwe Energie is mogelijk door inzet van gemeente Leiden, woningstichting Portaal, Brijder Parnassia/Binnenvest, ROC Leiden en de buurt.

Lichtinval in het interieur van Nieuwe Energie (bron: Vincent le Noble via Flickr.com)

Een industrieel monument met potentie
In de ontwikkeling van Nieuwe Energie zie je wel heel duidelijk wat een goed casco met vooral hoge verdiepingen (5meter? 6 meter?) en veel raampartijen – onder meer in de sheddaken – doet voor de uitstraling en gebruiksvriendelijkheid van een pand.

Foyer vergaderzaal in Nieuwe Energie (bron: Inspirerendelocaties.nl)

Wij komen bij herontwikkelings-projecten weleens in panden met lage plafonds, diepe verdiepingen en weinig raampartijen. Dergelijke casco’s laten zich moeilijk tot niet aanpassen voor een succesvolle exploitatie van leisure- of cultuurvoorzieningen. Vaak is aanpassing ook niet mogelijk omdat op het pand in kwestie een monumenten-status rust. Zo’n uitgangspositie voegt dan nog eens een extra ‘moeilijkheidsdimensie’ toe aan de toch al niet geringe opgave van herontwikkeling. Gelukkig kampt men in Leiden dus niet met dit probleem.

De Meelfabriek
Overigens wordt er in Leiden momenteel ook gewerkt aan de herontwikkeling van de Meelfabriek. Dit naar het fraaie plan van de prestigieuze architect Peter Zumthor. Niet bepaald de eerste de beste!

Masterplan Meelfabriek
In het plan wordt de oude fabriek compleet gestript en blijft alleen het casco nog overeind. Wat mij betreft een erg mooi ontwerp met een rauw randje. De ontwikkelaar schrijft hierover: ‘Een rijke mix van stedelijke omgevingen zoals havens, passages, bruggen, parken, pleinen, overdekte en open plekken met winkels, cafés, restaurants en buurtvoorzieningen zullen een grote mate van publiek gemak creëren.’

Een project om in de gaten te houden! Meer informatie, waaronder artist impressions, via http://www.demeelfabriek.nl/nl/

Impressie Meelfabriek (copyright Peter Zumthor)

]]> http://www.lablog.nl/2011/03/18/nieuwe-energie-voor-leiden/feed/ 0 http://www.lablog.nl/2010/10/20/zellig-birmingham/ http://www.lablog.nl/2010/10/20/zellig-birmingham/#comments Wed, 20 Oct 2010 15:43:35 +0000 Stephen Hodes http://www.lablog.nl/?p=2207

Zellig exterieur

De Custard Factory in Birmingham – een serie fabrieken langs de rivier in een gebied van 12,5 hectare – werd honderd jaren geleden gebouwd door Sir Alfred Bird, de ontdekker van custard (vla). In 1980 was de vraag naar custard zo sterk afgenomen dat de fabrieken in onbruik raakten. Tien jaar later werden ze opengesteld voor een gemeenschap van 500 kunstenaars en kleine creatieve bedrijven, aangvuld met een theater, café, winkels, vergaderruimtes, dansstudio’s, galeries, kroegen en een nachtclub. 

Begin oktober werd de tweede fase van de Custard Factory, een centrum voor de kunsten en media, onder de naam ZELLIG geopend – een investering van € 11,5 miljoen voor 101 nieuwe kantoren, studio’s en galeries. ‘ZELLIG has been designed to provide an inspiring, entertaining and commercially fertile environment for 101 independent creative enterprises. Studios and offices at Zellig are complemented by art galleries, exhibition spaces, workshops, cafes and the Nomad Club – a communal space for residents to get together, created within a miniature indoor jungle. Centred around three top lit courtyards, garlanded with ‘flying’ glass bridges, works of art and sculptures, ZELLIG strikes a balance between cutting edge design, aesthetic appeal and a positive working environment.’

Zellig bruggen

Zellig overkapping

Van Lieshout in de Rotterdamse Onderzeebootloods, foto: studiohanswilschut via www.boijmans.nl

Waarom is het een briljant idee dat Atelier Van Lieshout is uitgenodigd door Museum Boijmans Van Beuningen om deze zomer een tentoonstelling te maken in een voormalige onderzeebootloods in de Rotterdamse haven?

• Omdat het de eerste keer is dat we in Nederland zo’n omvangrijk en coherent totaaloverzicht voorgeschoteld krijgen van (nog maar een deel van) de enorme output van AVL;
• Omdat de medische instrumenten, bio-installaties, reuzenorganen, skeletten, en nog veel meer, spectaculair zijn gecombineerd in thematische totaalopstellingen die je je in een gigantisch, verlaten laboratorium doen wanen;
• Omdat het bijna lijkt alsof de natuurlijke lichtval in deze loods speciaal zo is afgesteld voor deze tentoonstelling;
• Omdat niet de steriele white cube-musea maar juist deze ruwe, kolossale fabrieksomgeving de beste setting is (en sterk lijkt op het atelier van Van Lieshout zelf) voor de ideeën en output van AVL;
• Omdat het chirurgengroen van de achterste loodsmuren het allerbeste contrast vormt voor de bloedrode anus van de Rectumbar;
• Omdat een tentoonstelling als deze een van de weinige lichtpuntjes is in de zo stille museumzomers van Nederland;
• Omdat een Rotterdammer als Joep van Lieshout een plek als deze in zijn eigen stad meer dan verdient.
• Omdat elke samenwerking tussen een havenbedrijf en een museum van harte moet worden aangemoedigd en een tentoonstelling een prachtig instrument is om de Rotterdamse haven weer op de mentale kaart van de stad te plaatsen;
• Omdat de tentoonstelling voor musea een inspirerende wake-up call vormt, om in de in groten getale vrijkomende (industriële) erfgoedpanden bijzondere tentoonstellingen te gaan organiseren.

Infernopolis is een adembenemende tentoonstelling die veel meer aandacht verdient dan ze nu krijgt. Het is ook een initiatief dat om een veel betere marketing vraagt. Infernopolis is een zomerhit zonder publiek.

Foto: Johan Idema

De opening van Marqt, maart 2010 (foto van www.thebank.nl). The Bank is een van de 16 locaties die 27 juni opengesteld worden voor publiek.

Komende zondag 27 juni is de Dag van de Architectuur, die in het teken staat van hergebruik. ARCAM organiseert tussen 10:00 en 17:00 uur rondleidingen in maar liefst 16 oude gebouwen  in Amsterdam. In al deze gebouwen is of wordt binnenkort nieuw leven geblazen. Enkele te bezichtigen gebouwen zijn:

• The Bank op het Rembrandtsplein waarin o.a. de nieuwe vestiging van Marqt is gevestigd.
• De Hallen, de oude tramremise in Oud-West, waar volgens oude plannen een cultuur- en uitgaanscentrum met een poppodium en een filmzaal zou komen. Vanwege een conflict tussen de beoogde ontwikkelaar en het stadsdeel zijn de plannen van de baan. Wat er nu gaat gebeuren is vooralsnog onbekend.
• Het voormalig Burgerziekenhuis (ook voormalig stadsdeelkantoor) aan de Linnaeusstraat in Oost. In dit  gebouw wordt momenteel het nieuwe Eden Parc Hotel Amsterdam gerealiseerd, een viersterrenhotel met 120 kamers, een grand café met terras en vergaderfaciliteiten.

Voor meer info over deze en 13 andere nieuwe ideeën voor oude gebouwen, klik hier

AEG-Turbinenfabrik (stoha @ flickr.com)

In de AEG Turbinehal is na 100 jaar nog steeds geen plek voor yuppies, ravers en curatoren

Als adviesbureau op het gebied van kunst, cultuur en vrije tijd, zijn we gewend om over industrieel erfgoed na te denken in termen van recreatief hergebruik. Voorbeelden hiervan zijn opdrachten die we deden voor de Westergasfabriek in Amsterdam, deze gevangenis in Rotterdam-Noord en de Spoorzone in Tilburg.

Zojuist las ik een artikel in de New York Times over het 100-jarige bestaan van de AEG Turbinehal in Berlijn. Dit industrieel-architectonisch hoogstaandje, ontworpen door Peter Behrens, heeft tot op de dag van vandaag de hiervoor benoemde herontwikkelingstrend weerstaan. Dit keer dus geen dure lofts voor yuppen, geen clubs voor ravers en geen ateliers of musea voor kunstenaars, maar gewoon ‘business as usual’.

Lees hier het artikel uit de New York Times. Voor meer afbeeldingen van de AEG Turbinehal, klik hier.

bron: thehighline.org

In de jaren dertig van de vorige eeuw werd een verhoogde spoorlijn gebouwd voor vrachttreinen aan de westkant van Manhattan. Met dit spoor werden de vele pakhuizen, in wat nu als het Meatpacking District en Chelsea bekend staat, met de rest van Amerika verbonden. In 1980 werd de laatste vracht – bevroren kalkoenen – afgeleverd, waarna het spoor in onbruik en verval raakte.

Twintig jaar later, toen bekend werd dat men van plan was om het spoor te slopen, kwamen twee jonge New Yorkers, Robert Hammond en Joshua David, in actie om – wat nu bekend staat als de High Line – te redden. Wat leek op een gevecht tussen David en Goliath (de toenmalige burgemeester van New York, Rudy Giuliani, de projectontwikkelaars en de eigenaren van het spoor) werd uiteindelijk door David gewonnen. Met doorzettingsvermogen, een slimme aanpak, goed procesmanagement, een dosis geluk en de steun van een aantal zeer invloedrijke personen, ging in 2009 het eerste deel van de High Line open.

High Line opgang Gansevoort Street

The High Line, een urban park, begint aan de Lower Westside bij Gansevoort Street en eindigt bij 14th Street. In de loop van 2010 zal deel twee open gaan, eindigend bij 30th Street. Over het derde deel, dat tot aan 34th Street loopt, wordt nog onderhandeld met de eigenaren. De stad New York heeft zeer recentelijk bekend gemaakt dat zij van plan is het laatste deel aan te kopen.

De High Line is ontworpen door James Corner Field Operations samen met Diller Scofidio + Renfro, met als uitgangspunt ‘to echo the wild, self-seeded landscape that grew up on the structure when the trains stopped running’. De High Line is als zodanig de tegenpool van Central Park. Central Park werd gebouwd om natuur, ‘het platteland’ naar de stad te brengen; een plek waar men even aan de stad kon ontsnappen. De High Line daarentegen is een echt stadspark met meer bouwmateriaal dan groen, van waaruit de stad altijd aanwezig en zichtbaar is.

Dat het idee en het ontwerp een succes zijn, is deels af te lezen aan het aantal bezoekers: sinds de opening in juni 2009 hebben meer dan 1 miljoen mensen de High Line bezocht. Op mooie weekenden staat men rustig in de rij en wordt het door circa 20.000 per dag personen bezocht. De High Line wordt dagelijks intens gebruikt van 07.00 – 22.00 uur, als plek om te feesten, om te wandelen, om te zonnen, om tot rust te komen of om te flaneren.

The High Line 's avonds

Zelden is de transformatie van industrieel erfgoed, dat in onbruik was geraakt en net op tijd is gered van de slopershamer, zo snel en zo succesvol gerealiseerd. De uiteindelijke investering van $150 miljoen in de eerste twee delen zullen naar verwachting snel door de stad worden terugverdiend en de High Line zal een duidelijk positief rimpeleffect hebben langs haar hele lengte aan de Westside van Manhattan. Een project van twee jonge visionairs en betrokken New Yorkers met lef, waar nog lang over geschreven en gesproken zal worden.

The High Line en het nieuwe Standard Hotel

OFFF 2008

LX Factory: wat ooit een oud industrieel complex was in Lissabon, is nu een relatief nieuw creatief centrum waar culturele evenementen en festivals plaatsvinden, zoals het World Music Festival en OFFF International Festival for the Post-Digital Culture. Het complex heeft een ruwe en ongepolijste sfeer en wordt doorkliefd door een zeer hoog autoviaduct. Naast de culturele en design evenementen zijn hier circa 60 bedrijven gevestigd uit de design-, kunst- en filmwerelden, een aantal hippe bars en een restaurant – Cantina – waar Portugees slow food wordt geserveerd en waar het hele interieur bestaat uit meubels die gevonden zijn in het oude industriële complex. LX Factory is (nog niet) mainstream geworden, nog niet prooi gevallen aan gentrification en op internet is er vooralsnog weinig over te vinden; wellicht een bezoek waard als je de komende tijd in Lissabon bent.

Photo Jordan Cox/Flickr