'Beyond the black box and the white cube' kan vanaf nu worden voorbesteld via secretariaat@LAgroup.nl

Het is zover: ons onderzoek naar vernieuwing bij musea en theaters in steden en buitengebieden is af! Het resultaat is Beyond the black box and the white cube. Dit boek is geschreven door mijn collega Johan Idema en mijzelf, vormgeven door het Berlijns-Amsterdamse andrews:degen en mede ondersteund door het Stimuleringsfonds voor Architectuur. Hier de preview:

Klik hier om de embedded video te bekijken.

De essentie van het boek zijn inspirerende best practices van vernieuwende museum- en theatergebouwen uit het binnen- en buitenland die iets toevoegen aan de stad, wijk of het gebied waarin ze zich bevinden. Zodoende is het boek een warm pleidooi voor levendige cultuurgebouwen.

Bestellen?
Beyond the black box and the white cube kan voor €37,69 (excl. btw en verzendkosten) worden besteld via secretariaat@LAgroup.nl, onder vermelding van het aantal te bestellen exemplaren en uw naam en adresgegevens. U krijgt dan uw bestelling, inclusief factuur, per post toegestuurd. Het boek is vanaf maandag 4 oktober ook verkrijgbaar bij de betere boekwinkels.

Voor meer informatie zie het persbericht op onze website.

Hoe zien wij onze steden in toeristisch opzicht? - foto van treinen-cool.websitemaker.nl

We hebben allemaal, bewust of onbewust, een beeld van bepaalde steden. Dit beeld wordt gevormd door een verblijf in een stad, óf door verhalen van anderen of in de media. Om een mening te hebben over een bepaalde stad hoef je die dus niet eens bezocht te hebben. Het imago van een stad is daarvoor vaak al voldoende.

In mei t/m juli van dit jaar vergeleken we bij LAgroup het toeristische imago van 18 steden in Nederland: Amsterdam, Breda, Den Haag, Dordrecht, Eindhoven, Enschede, Groningen, Haarlem, Hengelo, ‘s-Hertogenbosch, Hilversum, Maastricht, Nijmegen, Rotterdam, Schiedam, Tilburg, Utrecht en Zwolle. Daarbij beoordeelden ruim 500 Nederlandse respondenten de sfeer en het toeristische aanbod van elke stad.

Welke van deze steden is in de ogen van Nederlandse toeristen het meest aantrekkelijk? In welke stad verwacht men een aantrekkelijk cultureel, horeca en evenementenaanbod? En welke stad slaagt erin om een aantrekkelijk toeristisch beeld uit te dragen?

Wat blijkt:
- Maastricht is de #1 qua binnenlands toeristisch imago
- Citymarketing aan de hand van slogans lijkt slechts beperkt effect te hebben

Maastricht #1 - foto van mosaegrouptravel.nl

De meest opvallende resultaten van het onderzoek:

Maastricht heeft het aantrekkelijkste toeristische imago
Maastricht staat in 2010 aan de top van alle onderzochte steden. Deze positie dankt de stad aan de hoge verwachtingen van de respondenten ten aanzien van de sfeer en het horeca-aanbod. De andere plekken in de top 5 worden ingenomen door Amsterdam, ‘s-Hertogenbosch en op een gedeelde 4e plek Nijmegen en Groningen. Het lijkt erop dat naast Amsterdam vooral middelgrote steden met een historische kern succesvol zijn in het creëren van een aantrekkelijk imago. Tegelijkertijd zijn, behalve ‘s-Hertogenbosch, vier van de vijf steden universiteitssteden. Hiermee associëren de respondenten een bruisend karakter en een interessant (uitgaans)aanbod.

Den Haag sterk in cultuurhistorisch erfgoed en musea
De respondenten verwachten behalve in Amsterdam ook in Den Haag een aantrekkelijk aanbod van cultuurhistorisch erfgoed en musea. Dit beeld wordt sterk bepaald door het Binnenhof en door de verschillende musea die Den Haag rijk is (Mauritshuis, Gemeente­museum, Panorama Mesdag).

Ook Haarlem en Groningen geliefd voor museumbezoek
Haarlem heeft met het Teylers Museum, het Frans Hals Museum en het Dolhuys een aantrekkelijk museumaanbod in huis dat nationale bekendheid geniet. Ook het Groninger Museum staat landelijk bekend. Respondenten hebben van het museumaanbod van beide steden hoge verwachtingen. In de ranking staan Haarlem en Groningen daarom op een gedeelde 3e plaats, na Amsterdam en Den Haag.

Maastricht wordt gezien als culinaire hoofdstad
In welke mate verwacht men een aantrekkelijk aanbod op het gebied van restaurants, cafés, terrassen en hotels? Op culinair gebied behaalt Maastricht de toppositie. Op een schaal van 1 t/m 10 bereikt Maastricht een 8,5 voor zijn aanbod van terrassen, een 8,2 voor het restaurantaanbod en een 8,0 voor het caféaanbod. Op het gebied van hotels deelt Maastricht de eerste plaats met Amsterdam en scoren beide steden een 7,9.

screenshot van iamsterdam.com

Slogans en/of kenmerken zijn beperkt bekend en passen vaak niet bij de stad
Om de aantrekkelijkheid van steden te vergroten en zichzelf sterker te profileren, investeren gemeenten in citymarketing. Een mogelijkheid om dat te doen is het gebruiken van een slogan of onderscheidende kenmerken. In het onderzoek scoort de spontane bekendheid van de slogans of kenmerken laag. Alleen de slogans ‘Er gaat niets boven Groningen‘ en ‘I amsterdam‘ zijn spontaan bekend bij een substantieel deel van de respondenten (20% bij Groningen en 11% bij Amsterdam). Bovendien vindt men de slogans veelal beperkt bij de steden passen, met uitzondering van Hilversum, Mediastad in het groen, Rotterdam World Port World City en Maastricht, dat gun je jezelf‘.

Het Toeristisch Imago Onderzoek 2010 is uitgevoerd door Birte, Inge, Roel en Stephen van LAgroup, in samenwerking met NBTC-NIPO Research. Wil je meer informatie over het onderzoek, neem dan contact met ons op via birte@lagroup.nl

Foto: glamismac @ flickr.com

MAXXI, het eerste nationale museum voor hedendaagse kunst van Italië, opende twee weken geleden in Rome. Het opvallende gebouw ligt middenin de wijk Flaminio en katapulteerde de oude stad in één keer de 21e eeuw in.

Het museum is ontworpen door Zaha Hadid. In haar veelbesproken ontwerp herkennen we een aantal elementen uit ons eigen onderzoek naar, en pleidooi voor architectonische vernieuwing bij musea. Zoals eerder vermeld leidt ons onderzoek tot het boek Beyond the black box and white cube, dat LAgroup deze herfst zal uitgeven.

Een aantal voor ons aansprekende elementen van het ontwerp van MAXXI wil ik hier kort uitlichten: 1. Onderdeel van de stad: het gebouw is dusdanig vormgegeven dat het verwoven is met, en daardoor onderdeel uitmaakt van de stedelijke context.

Foto: architectenweb.nl

2. Open en transparant: het openbare karakter van het gebouw wordt verder versterkt door de publieke verblijfsruimte voor de entree en de transparante gevel die uitnodigt om naar binnen te gaan.

Foto: glamismac @ Flickr.com

3. Vernieuwende exporuimte: Binnen blijkt het museum geen traditionele, afgesloten expositieruimten – zgn. white cubes – te hebben. Nee, het is één vloeiende en verrassende wandelroute die bezoekers langs wanden leidt die tegelijkertijd dragers van kunst, projectieschermen en kunstwerken op zich kunnen zijn.

Foto: Corscri Daje Tutti! @ flickr.com

In hetzelfde weekend van de opening van het MAXXI, werd ook de nieuwe vleugel gepresenteerd van MACRO. Dit stedelijk museum voor hedendaagse kunst wordt deze herfst officieel heropend.

Ondanks kritiek op het ontwerp van Hadid (het gebouw is zo opvallend dat het de aandacht voor de kunst zelf zou wegtrekken) staat Rome met het nieuwe MAXXI en het vernieuwde MACRO weer volop in de schijnwerpers van de internationale hedendaagse kunst. Wanneer volgt Amsterdam?

>>
>>> MAXXI in cijfers >>>

• Het gebouw huisvest 2 musea: MAXXI Art en MAXXI Architecture - bron: maxxi.beniculturali.it
• De realisatie van het museum kostte ruim €165 miljoen - bron: Telegraph.co.uk
• De oplevering van het museum is 4 jaar vertraagd - bron: Architectenweb.nl
• Het jaarlijkse budget is €10-12 miljoen, waarvan €4-5 miljoen wordt betaald door het Ministerie van Cultuur - bron: FT.com
• Het verwachte jaarlijkse bezoekaantal ligt tussen 250.000 en 500.000. Dit is vrij bescheiden vergeleken met bijvoorbeeld de 5 miljoen die Tate Modern in het eerste jaar trok, maar begrijpelijk gezien de moordende culturele concurrentie in Rome - bron FT.com
• Het begin is in ieder geval succesvol: na drie dagen stond de bezoekteller op 25.000 - bron: Artinfo.com

Impressie van het Tenerife Espacio de las Artes (TEA) – Bron: Iwan Baan

In het kader van het LAgroup-onderzoek ‘Beyond the black box and white cube’, bestudeerden we het Tenerife Espacio de las Artes (2008), een instituut met onder andere een museum en een openbare bibliotheek van de Zwitserse architecten Herzog & de Meuron. Voor het onderzoek baseren we ons op musea en podia, die op programmatisch en architectonisch vlak interessante vernieuwingen voorstellen en die een voorbeeld zijn voor toekomstige gebouwen. Zo kijken we onder andere naar de architectonische uitwerking van de relatie van het instituut met de openbare ruimte, naar de diversificatie in het programma en de mate van transparantie van de architectuur.

In het Tenerife Espacio de las Artes komen een aantal interessante ideeën samen in een ontwerp. De combinatie van functies in het TEA, zoals onder andere een openbare bibliotheek, een museum voor hedendaagse kunst, een centrum voor fotografie, filmzalen en horeca, maakt het gebouw interessant voor een gevarieerd publiek en daarnaast maakt het samenwerkingsverbanden mogelijk tussen de verschillende (artistieke) disciplines. De activiteit binnen het gebouw wordt nog verhoogd doordat de bibliotheek 24 uur per dag is geopend, in tegenstelling tot de vaak meer gesloten traditionele culturele instellingen.

Het TEA verbindt de kade langs de Barranco de Santos aan een hoger gelegen brug aan de andere zijde van het gebouw en voegt zo een voetgangersroute toe aan de infrastructuur van de stad. Deze route is als een gedeeltelijk overdekte uitsparing door het gebouw heen ontworpen en komt samen in een driehoekige patio, boven op het gebouw, waardoor je de ervaring hebt binnen in het gebouw te zijn. De transparante gevels vervagen de grens tussen exterieur en interieur, waardoor dit gevoel nog versterkt wordt.

Niet alleen programmatisch gezien wordt het gebouw een plaats om te verblijven, maar ook in de wijze waarop het gebouw aansluit op de openbare ruimte maakt het gebouw bruikbaar en maakt interactie mogelijk tussen bezoekers en toevallige voorbijgangers. Het TEA vormt zo een mooie aanvulling op het stedelijke en culturele leven van Tenerife en een inspirerend voorbeeld voor toekomstig te bouwen culturele instellingen.

Ken jij nog een vernieuwend voorbeeld van een museum of podium? Laat het ons weten!

Kunnen we onze podia en musea anders bouwen?

Waarom bestaan er geen theaters met etalages, waarin – zoals bij de Bijenkorf in Amsterdam – schitterende minidecors je vertellen wat er binnen te doen is? Wat kunnen we leren van Tate Modern in London, waar je zomaar naar binnen kunt lopen omdat de openbare ruimte tot ver in het museum is doorgetrokken? En wat te denken van het nieuwe Wyly Theater in Dallas, waar kantoren, kleedkamers en techniek zo zijn gesitueerd (op hogere en lagere verdiepingen) dat de theaterzaal rondom compleet vrij ligt?

In november starten cultuuradviseurs Johan Idema en Roel van Herpt en architect Sarah Coemans een onderzoek naar de architectonische vernieuwing van podia en musea. De resultaten van ons onderzoek vinden hun neerslag in een publicatie en een discussie tijdens een mini-symposium.

Muziek Theater in Graz (Oostenrijk) ontworpen door het Nederlandse UNStudio. Bron: UNStudio

Het black box en white cube model
Het overgrote deel van onze podia en musea wordt gebouwd volgens het traditionele black box en white cube model. Afgeschermde zalen domineren hierbij de indeling en het ontwerp van het gebouw. Nu zijn goede presentatieruimten essentieel voor podia en musea, maar het black box en white cube model levert vaak ook onnodig introverte cultuurgebouwen op die veel op elkaar lijken. Zou het niet geweldig zijn als onze musea en podia transparanter waren, meer relatie zouden aangaan met de omringende omgeving en meer verschillende functies zouden huisvesten?

Het Black Box en White Cube model

In Beyond the black box and white cube onderzoeken we de mogelijkheden tot vernieuwing in (wat architecten noemen) het programma van musea en podia. Ofwel, het geheel van functies die in deze gebouwen zijn ondergebracht en de wijze waarop. Dat zijn reguliere museum- en podiumfuncties, zoals tentoonstellingsruimten, een theaterzaal, lobby, depot, parkeerruimten of backoffices. Maar ook de voor musea en podia nieuwe(re) functies, zoals horeca, openbare ruimte, retail, crèche, ateliers en wie weet wat nog meer. We onderzoeken hoe deze functies op nieuwe manieren kunnen worden gecombineerd (een restaurant in een tentoonstellingszaal?), geïnterpreteerd (een voor het publiek toegankelijk depot?) of welke nieuwe functies kunnen worden toegevoegd (een crèche in een theater?).

Waarom is dit onderzoek nodig?
De (cultuur)wereld verandert. Musea en podia moeten hierin mee veranderen, willen ze vitaal blijven. Zo hebben bezoekers steeds diversere behoeften bij het bezoeken van cultuur. Dit kan van podia en musea een ander concept, ander aanbod of andere faciliteiten vergen. Ook de kunst en cultuur zelf veranderen: nieuwe en andere kunstvormen (digitaler, populairder, conceptueler, meer crossovers) vragen om een andere wijze van presenteren. De black box en white cube, waar traditioneel theater en kunst het beste tot hun recht komen, zijn prima, maar tegelijkertijd vragen andere kunstvormen om andere ruimten. Ook de rol van musea en podia zelf verandert: nieuwe en andere opvattingen over de positie van podia en musea in de samenleving leiden tot andere ideeën over wat zij wel of niet zouden kunnen doen. En het beleid van musea en podia verandert: andere belangen en andere commerciële mogelijkheden leiden tot nieuwe wensen en ambities. En, last but not least, de architectuur verandert: nieuwe mogelijkheden in technologie, materiaalgebruik en vormgeving leiden tot nieuwe kansen voor het ontwerp van musea en podia.

Al deze ontwikkelingen maken het succes van musea en podia steeds meer afhankelijk van het programma. Oftewel, van een goede selectie, combinatie en interpretatie van de functies die in deze gebouwen (kunnen) worden gehuisvest.

Via de software naar de hardware
De adviseurs van LAgroup hebben uitgebreide kennis van en ervaring met het ontwikkelen van concepten en plannen voor nieuwe musea en podia. Juist met deze inhoudelijke expertise over het aanbod, de makers, de markt, het publiek en het beleid van deze cultuurinstellingen willen naar de architectuur ervan kijken. Het bestuderen van de hardware (architectuur) vanuit het perspectief van de software leidt ons inziens tot een andere manier van kijken. Vanuit dit perspectief is een verkenning  van de mogelijkheden tot programmatische vernieuwing bij musea en podia nog niet eerder uitgevoerd. Wij hebben dit onderzoek geïnitieerd vanuit onze betrokkenheid met de cultuursector en vanwege onze mening dat het thema ‘programmatische vernieuwing van musea en podia’ om agendering vraagt. Naast een eigen investering wordt het onderzoek mede mogelijk gemaakt door het Stimuleringsfonds Architectuur.

Voor meer informatie, neem contact op met Johan Idema (johan@LAgroup.nl).