Iwan Baan @ thehighline.org

Ik bekeek zojuist een fantastisch filmpje over de High Line (de link naar het filmpje staat verderop). Als je 6½ minuut over hebt, raad ik je aan hetzelfde te doen. Het is zeer de moeite waard!

Voor wie het project nog niet kent: de High Line is een nieuw park op een oude spoorlijn. Het park loopt op niveau 1 dwars door West-Manhattan, New York.

www.thehighline.org

Het eerste deel (de groene lijn op de afbeelding hierboven) is open sinds juni 2009 en kenmerkt zich door uitzicht en openheid. Het tweede deel (het blauwe blok) opende in juni 2011 en is meer intiem.

Persoonlijk vind ik de High Line het beste stedelijke vernieuwingsproject dat ik de afgelopen jaren ben tegengekomen. Een van de betrokkenen legt in het filmpje uit waarom:

The High Line is designed with the city; not against it. And yet it still has this contrast of classic urbanism and nature.

Meer hierover in het filmpje, dat we helaas niet mogen embedden, maar wel bekeken kan worden via deze link. Meer afbeeldingen zijn hier te vinden.

Belangrijke betrokkenen bij de High Line
- Het project is een publiek-private samenwerking en wordt geëxploiteerd door de Friends of the High Line
- Intiatiefnemer van de High Line is Robert Hammond
- Architect is diller scofidio + renfro
- Het ontwerp van de beplanting is van Nederlander Piet Oudolf

Foto van Julien Legrand via www.charleroiadventure.com

Jaren geleden hield de Volkskrant een verkiezing voor de lelijkste stad ter wereld. Luik greep naast de titel. Charleroi won, maar niet van harte. De stad hield de dramatisch slechte stedelijke gebiedsontwikkeling liever verborgen voor het publiek. Local Nicolas dacht daar echter anders over. Hij besloot in te spelen op de titel ‘lelijkste stad ter wereld’ en organiseerde een ludieke stadssafari langs een aantal deprimerende, verlaten en mysterieuze plekken. Inmiddels is Nicolas al zo’n 80 keer op safari geweest in eigen stad.

The big five…
De eerste halte is een spookmetrostation. Wallonië heeft dit metrostation ooit afgedwongen toen Vlaanderen er ook één kreeg. Niet omdat daar behoefte aan was. Nee omdat in de Belgische politiek nou eenmaal het principe ‘gelijke monniken, gelijke kappen’ geldt. Wat nu rest is een desolate plek die vooral nog bekend is onder graffitispuiters.

Vervolgens reden we naar een oude metaalfabriek. Het is een complex dat enigszins overeenkomt met het Hembrugterrein in Zaanstad, met als grote verschil dat in Charleroi niet wordt nagedacht over herbestemming. Nou, jaren geleden wel, toen deed de fabriek nog een tijdje dienst als lokale ‘zoo’. Maar nu is het vooral een fotogenieke plek:

Voor de lunch vervolgden we onze safari naar een mijnterril. Na een korte beklimming werden we beloond met een uitzicht over de oude fabrieken en het heuvellandschap. Later begreep ik pas dat deze heuvels een soort afvalbergen uit het mijnverleden zijn. Inwoners van Charleroi lijken hier niet zoveel problemen mee te hebben: sommigen hebben er gewoon hun achtertuin op aangelegd.

De vierde highlight is een oud industriegebied dat deels nog in functie is. Verroeste gebouwen, muren met graffiti en voorbijvarende plezierbootjes zorgen voor een surrealistisch beeld. Als we foto’s maken van een oude fabriek, verzoekt een beveiliger ons om dat niet te doen. En dat maakt deze plek nog geheimzinniger.

Tot slot sluiten we af bij een broedplaats. Het leegstaande pand – en daar zijn er genoeg van – is onderdeel van het Let’s Colour Project. Dit is een initiatief om de stad meer kleur te geven. Het gebouw is deels oranje geverfd en het naastliggende spoor heeft een rood-wit motief gekregen. Vanuit daar nemen we de metro naar de ‘Wallen’ van Charleroi, het eindpunt van de safari. Ook de hoeren(lopers) worden opgevrolijkt door een fel geschilderd gebouw.

Toch hoop ik stiekem dat de stad Charerloi niet teveel plekken gaat opleuken. De charme van deze postindustriële stad zit hem juist in de 3 R’s: roest, rook en ravage.

Zie hier de kaart met alle locaties van de stadssafari

Hannekes Boom op de Kop Dijksgracht - foto via thefredlees.com (Hans Frederiks)

Bij mooi weer is Amsterdam overvol. Maar terwijl de grachtengordel zucht onder de druk van bewoners en toeristen, ontstaan er nieuwe plekken aan de rafelranden van de binnenstad. Voorbeelden hiervan zijn de Kop Dijksgracht en Oostenburgereiland.

Allereerst de Kop Dijksgracht. Eind 2008 deden wij bij LAgroup, in opdracht van Projectbureau Zuidelijke IJoever, een studie naar mogelijke publieksvoorzieningen op deze schitterde plek bij CS. Als gevolg van de crisis kwam er uiteindelijk geen ‘gebiedsontwikkeling-oude-stijl’, maar schreef de gemeente Amsterdam een prijsvraag uit. Enthousiaste ondernemers met een goed plan voor tijdelijke horeca konden zich melden. Het resultaat is Hannekes Boom. Of, zoals het persbericht meldt, “een slow food restaurant dat Cradle-to-Cradle gebouwd is met een link naar de historie, een haven en terras”.

De locatie voor en na de komst van Hannekes Boom - rechterfoto via hannekesboom.nl

Even verderop op Oostenburgereiland ligt het voormalige Stork-terrein. Het gebied achter de Czaar Peterstraat is bij sommigen bekend van De Volkskrant/Het Parool (het INIT-gebouw) en de Convention Factory. Sinds kort vestigen ondernemers zich ook in de oude, industriële panden op het terrein. Zo opende eind 2010 restaurant Rosa & Rita in de voormalige kantine van de Nederlandsche Scheepsbouw Maatschappij:

Rosa & Rita - foto via petitepassport.com

En vorige maand werd ‘stadsoase’ Roest geopend in het Koud Gas Gebouw. Vroeger werd hier energie opgewekt voor de enorme Van Gendthallen, nu is het een café, theater, podium, expositieruimte en strand. Woningbouwcorporatie Stadgenoot, eigenaar van het gebouw en de Van Gendthallen, droeg bij aan de totstandkoming van Roest.

Roest - foto via Bert Kommerij @ flickr.com

Roest - foto via www.facebook.com/amsterdamroest

Voor ontwikkelaars zijn deze (tijdelijke) voorzieningen een slimme en relatief goedkope manier om gebieden te revitaliseren en op de kaart te zetten. Juist in deze economisch lastige tijd.

Als bezoeker moet je goed je best doen om er te komen, maar daar krijg je energieke plekken voor terug. Zelfs in de binnenstad van Amsterdam.

Klik op de map voor de routes naar Hannekes Boom (A), Rosa & Rita (B) en Roest (C).

Gezien op www.brainpickings.org: voorjaar 2010 opende een nieuw groen plein in het Quartier des Spectacles in Montréal. Het stadsbestuur wilde hier een levendige plek van maken. Daarom vroeg het aan bezoekers wat zij op het plein zouden willen doen of zien.

In het Musée des possibles (museum van de mogelijkheden), een interactieve kunstinstallatie van Living with our time, konden bezoekers hun ideeën achterlaten. Ook konden ze met stickers aangeven over welke ideeën van anderen ze enthousiast waren.

Hier een van de voorgestelde possibilités voor het plein:

Aan het eind van de dag werden de ballonnen weggegeven en werd het pop-up museum ontmanteld. Zie hier een kort filmpje over het project:

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Het stadsbestuur van Montréal heeft de meest geliefde ideeën als input gebruikt voor een pleinprogrammering (die ik helaas nergens kan vinden). Wat mij betreft is dit ook een goed idee voor Amsterdam en het Museumplein.

Foto’s en filmpje via www.livingwithourtime.com

Voor in je agenda van 2011: op dinsdag 18 januari tussen 18:00 en 20:00 uur spreken we bij Talk of the Town #30 in Pakhuis de Zwijger over ons boek Beyond the black box and the white cube:

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Johan Idema zal naar aanleiding van het boek betogen hoe en waarom vernieuwing van musea en theaters nodig is, en welke impact het kan hebben op de omgeving. Hierna spreekt moderator Ruben Maes met Patrick van Mil (zakelijk directeur Stedelijk Museum), Sandra den Hamer (directeur EYE Filminstituut Nederland) en Mels Crouwel (architect) over hoe urgent zij deze vernieuwing vinden en op welke manier zij dit zelf nastreven.

Locatie: Pakhuis de Zwijger, Piet Heinkade 179, Amsterdam
Toegang is gratis

Het boek bestellen?
Beyond the black box and the white cube kan voor €37,69 (excl. btw en verzendkosten) worden besteld via secretariaat@LAgroup.nl, onder vermelding van het aantal te bestellen exemplaren en uw naam en adresgegevens. U krijgt dan uw bestelling, inclusief factuur, per post toegestuurd.

Flyer van Pakhuis de Zwijger

'Beyond the black box and the white cube' kan vanaf nu worden voorbesteld via secretariaat@LAgroup.nl

Het is zover: ons onderzoek naar vernieuwing bij musea en theaters in steden en buitengebieden is af! Het resultaat is Beyond the black box and the white cube. Dit boek is geschreven door mijn collega Johan Idema en mijzelf, vormgeven door het Berlijns-Amsterdamse andrews:degen en mede ondersteund door het Stimuleringsfonds voor Architectuur. Hier de preview:

Klik hier om de embedded video te bekijken.

De essentie van het boek zijn inspirerende best practices van vernieuwende museum- en theatergebouwen uit het binnen- en buitenland die iets toevoegen aan de stad, wijk of het gebied waarin ze zich bevinden. Zodoende is het boek een warm pleidooi voor levendige cultuurgebouwen.

Bestellen?
Beyond the black box and the white cube kan voor €37,69 (excl. btw en verzendkosten) worden besteld via secretariaat@LAgroup.nl, onder vermelding van het aantal te bestellen exemplaren en uw naam en adresgegevens. U krijgt dan uw bestelling, inclusief factuur, per post toegestuurd. Het boek is vanaf maandag 4 oktober ook verkrijgbaar bij de betere boekwinkels.

Voor meer informatie zie het persbericht op onze website.

Rotterdam vanaf de watertaxi - foto van Thomas van Meijeren @ flickr.com

In vervolg op ons cultureel uitstapje op 16 augustus in en om Amsterdam, zijn we afgelopen vrijdag afgereisd naar Rotterdam voor een leisure-dag. Het programma bestond uit Rotterdam Marketing, onze eigen CityScan, de Hofbogen, een Splashtour en een afsluitend diner bij Restaurant Eendracht.

Marketing Rotterdam
De ochtend begon met een bezoek aan Rotterdam Marketing. In ruim een uur legde directeur Ton Wesselink ons uit hoe de stichting werkt om toeristisch en zakelijk bezoek in Rotterdam te stimuleren. Hiervoor beschikt Rotterdam Marketing over een budget van bijna € 4 miljoen, waarvan 70% gefinancierd is door de gemeente en 30% door zo’n 170 lokale bedrijven. Verder benadrukte Ton de succesvolle samenwerking tussen Rotterdam Marketing, Rotterdam Topsport en Rotterdam Festivals. Het bewijs werd nog dezelfde dag geleverd: Rotterdam won de titel ‘festivalstad van de wereld’, in de categorie van steden van ½ tot 1 miljoen inwoners. De jury prees onder andere de goede samenwerking van diensten en partijen in de stad om evenementen mogelijk te maken.

CityScan Rotterdam
Na ons bezoek bij Rotterdam Marketing splitsten we ons af in 4 teams voor een CityScan. Elk team kreeg de volgende opdracht: ‘Ga op ontdekkingstocht in Rotterdam en bekijk de stad door de bril van een specifieke bezoeker’. Elk team vertegenwoordigde een bepaald type bezoeker met bijbehorend gedrag, interesses en budget. De volgende drie uur fietsten en liepen we als provinciale funshoppers, als kosmopolieten, als foreign Cityhoppers of als (arrogante) Amsterdammers door Rotterdam. Terwijl de foreign Cityhoppers allereerst een bezoek brachten aan de VVV om een overzicht te krijgen van de must sees van de Maasstad, ging het team Amsterdammers juist off the beaten track.

Hofbogen

LAgroup bij Taart en Muffin - foto van Stephen Hodes

Ons bezoek aan de Hofbogen begon in Taart en Muffin, de nieuwste aanwinst in een van de gerenoveerde boogruimtes. Hier vertelde Arne Stallenberg van projectbureau Hofbogen over het begin, het nu en de toekomstplannen voor deze spannende gebiedsontwikkeling. Met een lengte van 1,9 kilometer en een verouderde bouwkundige staat heeft het projectbureau de komende jaren veel werk om het viaduct te herontwikkelen tot een aantrekkelijk verblijfsgebied voor bewoners en bezoekers van Rotterdam. Na de introductie wandelden we buiten langs het viaduct om de eerste zichtbare resultaten te bekijken: het station Bergweg waar regelmatig kleinschalige evenementen georganiseerd worden en de bouwlocatie van de toekomstige Mini Mall, een creatieve hotspot die ruimte biedt aan speciale horeca, originele winkelformules van onafhankelijke ontwerpers, vernieuwende evenementen en gedurfde kunstinitiatieven.

Een artist impression van Mini Mall in de Hofbogen - foto van de Facebook-page van Mini Mall

Splashtour

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Restaurant Eendracht
Met een beoordeling van 8,7 op Iens waren de verwachtingen voor het eten bij Eendracht hooggespannen. En ze werden waar gemaakt: in een gezellige ruimte, aan een lange tafel genoten we van een lekker viergangendiner in een heerlijk ontspannen sfeer. Een passende afsluiting voor een interessante en mooie dag Rotterdam die smaakt naar meer.

De tijdelijke container stad van Puma - foto van prefabcosm.com

Een aanzet tot een visie op tijdelijkheid in stedelijke gebiedsontwikkeling

Op LAblog is al een aantal keren geschreven over tijdelijke leisure & arts initiatieven binnen stedelijke gebiedsontwikkeling. Wat is het nut van deze tijdelijkheid? Welke rol kunnen tijdelijke functies spelen in het (her)ontwikkelen van gebieden? In deze post kijk ik naar effecten van tijdelijkheid, waarbij ik teruggrijp naar eerdere posts of nieuwe voorbeelden laat zien.

Afbakening tijdelijkheid
Deze blogpost gaat over stedelijke ontwikkelingsinstrumenten die zich richten op een periode van 0 tot 5 jaar, en die niet het optuigen van een nieuw gebouw (zoals wettelijk gedefinieerd) impliceren. Denk hierbij aan tijdelijke invulling van leegstaande panden, het tijdelijk toevoegen van volume aan bestaande bebouwing of het tijdelijk aanpassen of verruimen van bestaande (permanente) functies.

Effecten van tijdelijkheid
Al deze instrumenten hebben op ieder een eigen wijze effect op de ontwikkeling van een gebied. Hieronder een aantal mogelijke en duidelijk waarneembare effecten.

1. Tijdelijke functies maken experiment en organische ontwikkeling mogelijk
Tijdelijke functies kunnen makkelijker ingepast worden binnen bestaande regelgeving, waardoor een flexibele (her)ontwikkeling van een gebied mogelijk wordt. Het gaat vaak om bouwkundig eenvoudige en dus goedkope interventies, waardoor het mogelijk is om bijvoorbeeld aan jonge ondernemers goedkope huisvesting aan te bieden. Dit maakt experiment in gebiedsontwikkeling mogelijk en hierdoor kan een gebied zich organischer ontwikkelen. Niet top down, bepaald door het bestemmingsplan, maar bottom up inhakend op bestaande behoeftes van lokale ondernemers, bewoners en bezoekers. Een mooi voorbeeld hiervan zijn de pop-up galleries in New York

2. Herprofilering en het tegengaan van verval
Tijdelijke functies kunnen ingezet worden om verval van binnenstedelijke gebieden te vertragen. In afwachting van financiering van nieuwe stedenbouwkundige plannen kunnen ontwikkelaars daardoor al in een vroegtijdig stadium een gebied een profiel geven en daarmee als het ware ‘voorontwikkelen’. Leegstaande panden of braakliggende terreinen krijgen daarmee een nieuwe functie, worden onderhouden en door de activiteit vindt sociale controle plaats. Een goed voorbeeld hiervan is het voor een periode van 5 jaar ontwikkelde Schieblock in Rotterdam; een leegstaand kantoor dat al jaren anti-kraak wordt bewoond en waarin nu tijdelijke functies op het gebied van kunst, cultuur, design en architectuur worden gehuisvest. Het volgende filmpje van RTV Rijnmond gaat over Schieblock.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

3. Reactivering door diversiteit
Het experiment levert vaak een toevoeging van variatie aan de bestaande functiemix op. Hierdoor neemt de diversiteit en dynamiek van een gebied toe en wordt een stedelijk gebied aantrekkelijker voor nieuwe doelgroepen. Deze bezoekers hebben veelal een diverse achtergrond, wat het creatieve klimaat ten goede komt. Door het, eveneens tijdelijk, faciliteren van ontmoetingen tussen deze verschillende bevolkingsgroepen worden deze wijken vaak culturele en creatieve hotspots in de stad. Een goed voorbeeld van het toevoegen van diversiteit en dynamiek aan een zich ontwikkelend stedelijk gebied is Area51 in Strijp-S in Eindhoven. Dit tijdelijk in een van de oude Philipsloodsen gevestigde skatepark vertegenwoordigt een stedelijke jongerencultuur en voegt een grote mate van levendigheid en diversiteit toe aan het gebied. Het is de bedoeling dat Area51 uiteindelijk een permanente vestiging krijgt in Strijp-S.

screenshot van area51skatepark.nl

4. Niet alleen interessant voor steden maar ook voor organisaties
Veel bekende voorbeelden van tijdelijkheid worden niet geïnitieerd door stedelijke ontwikkelaars, maar door bedrijven of culturele instellingen. Voor dergelijke organisaties vormt een tijdelijke structuur een manier om publiciteit te genereren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de Container Cities van Puma en Freitag, het jaarlijkse Serpentine Paviljoen in Londen of het Glazenhuis van 3FM. Gemeentes en gebiedsontwikkelaars zouden vaker met dit soort organisaties kunnen samenwerken  om synergie te creëren tussen de publicitaire belangen van bedrijven en de profilering van gebieden.

5. Meervoudig ruimtegebruik en seizoensverlenging
Een combinatie van permanente met tijdelijke functies kan een nieuwe dynamiek creëren en meervoudig ruimtegebruik mogelijk maken. Het voorbeeld van het Badeschiff in Berlijn laat zien hoe een min of meer tijdelijke voorziening een permanent karakter krijgt doordat het op verschillende manieren gebruikt wordt: in de zomer functioneert het als openlucht zwembad en in de winter als overdekt wellnesscentre. Een mooi staaltje seizoensverlenging (zie hier voor een filmpje over Badeschiff).

foto van jerome.bailly @ flickr.com

Deze inventarisatie vormt een aanzet tot een visie op tijdelijkheid in stedelijke gebiedsontwikkeling. Ik nodig de lezer uit om te reageren en een discussie hierover te starten.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Zien wat er was, wat nog niet is of wat nooit zal komen
Gisteren introduceerde het Nederlands Architectuur Instituut UAR, een augmented reality applicatie voor op je mobiele telefoon die informatie toevoegt aan de realiteit. Hiermee kun je gebouwen zien die ooit hebben bestaan of die in de nabije toekomst worden gerealiseerd. Ook kun je gebouwontwerpen bekijken die nooit gerealiseerd zijn, maar wel in de collectie van het NAi zijn bewaard.

Een voorbeeld: de Euromast, lange tijd hét symbool van Rotterdam, had er heel anders uit gezien als het ontwerp van Jaap Bakema was gerealiseerd. Zijn ‘uitkijktoren’ bestond uit een serie platforms, die elk de aandacht op een ander deel van de stad zouden leggen. Met UAR kan een 3d-model van de uitkijktoren van Bakema op je telefoon, over de huidige Euromast worden ‘gelegd’. Ook kun je het ontwerp van Bakema vanaf verschillende hoeken bekijken door rond de echte Euromast te lopen (zie het bovenstaande filmpje v/a 1 min. 50). Deze en tientallen andere 3d-modellen vertellen zo een alternatief verhaal over de stad Rotterdam.

De nooit gerealiseerde uitkijktoren van Bakema (foto: nai.nl)

Dat er voor deze niet gerealiseerde ontwerpen aandacht is, bewijst ook de tentoonstelling ‘Nooit gebouwd Rotterdam’ (tot 22 augustus in het Historisch Museum Rotterdam). De getoonde ontwerpen roepen op tot reflectie: waarom is het ontwerp niet gerealiseerd? Was de architect zijn tijd vooruit? Hielden (stille) protesten de bouw tegen? Met behulp van UAR zijn deze nooit gerealiseerde gebouwen nu ook in het ‘echt’ te zien.

Van Rotterdam naar de rest van Nederland
Architectuurstad Rotterdam is een vanzelfsprekende locatie voor het NAi om UAR te lanceren. Maar het blijft hier niet bij. Het NAi heeft de ambitie uitgesproken heel Nederland met behulp van AR van een bijzondere architectonisch geladen laag te voorzien. Hiermee wil het NAi van UAR de ‘architectuur-encyclopedie’ van Nederland maken. Nog voor 2011 worden in ieder geval Amsterdam, Utrecht en Den Haag toegevoegd.

>>>

De Urban Augmented Reality-applicatie is gratis te downloaden voor iPhone- (klik hier voor App Store)  en Android-gebruikers (klik hier voor Android Market).

Voor wie weten wil hoe augmented reality en UAR werkt: de GPS-sensor in bijvoorbeeld iPhones en Androidtelefoons registreert je locatie. Via de camera van de telefoon wordt een grid over de ‘realiteit’ gelegd,  waaraan door de UAR-applicatie zgn. ‘points of interest’ worden toegevoegd. Binnen een straal van 200m verschijnen deze als stip in het scherm. Als je op zo’n stip klikt, zie je welk gebouw(-ontwerp) ermee wordt aangeduid. Ook verschijnt informatie over de architect, het bouwjaar, foto’s en soms schetsen en ontwerptekeningen.

De opening van Marqt, maart 2010 (foto van www.thebank.nl). The Bank is een van de 16 locaties die 27 juni opengesteld worden voor publiek.

Komende zondag 27 juni is de Dag van de Architectuur, die in het teken staat van hergebruik. ARCAM organiseert tussen 10:00 en 17:00 uur rondleidingen in maar liefst 16 oude gebouwen  in Amsterdam. In al deze gebouwen is of wordt binnenkort nieuw leven geblazen. Enkele te bezichtigen gebouwen zijn:

• The Bank op het Rembrandtsplein waarin o.a. de nieuwe vestiging van Marqt is gevestigd.
• De Hallen, de oude tramremise in Oud-West, waar volgens oude plannen een cultuur- en uitgaanscentrum met een poppodium en een filmzaal zou komen. Vanwege een conflict tussen de beoogde ontwikkelaar en het stadsdeel zijn de plannen van de baan. Wat er nu gaat gebeuren is vooralsnog onbekend.
• Het voormalig Burgerziekenhuis (ook voormalig stadsdeelkantoor) aan de Linnaeusstraat in Oost. In dit  gebouw wordt momenteel het nieuwe Eden Parc Hotel Amsterdam gerealiseerd, een viersterrenhotel met 120 kamers, een grand café met terras en vergaderfaciliteiten.

Voor meer info over deze en 13 andere nieuwe ideeën voor oude gebouwen, klik hier